рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдпांрдЪी рдЬрдпंрддी рдиिрдоिрдд्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢ांрддрддा рджिрд╡рд╕ рд╕ाрдЬрд░ा рдХрд░ाрдпрдЪा рдЖрд╣े
31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1875 - 15 рджिрд╕ंрдмрд░, 1950) рднाрд░рдд рдХे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рд╕ेрдиाрдиी рдеे। рднाрд░рдд рдХी рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж рд╡े рдк्рд░рдердо рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рдЙрдк-рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдмрдиे। рдмाрд░рдбोрд▓ी рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░ рд░рд╣े рдкрдЯेрд▓ рдХो рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рдлрд▓рддा рдкрд░ рд╡рд╣ाँ рдХी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдиे рд╕рд░рджाрд░ рдХी рдЙрдкाрдзि рдк्рд░рджाрди рдХी। рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж рд╡िрднिрди्рди рд░िрдпाрд╕рддों рдоें рдмिрдЦрд░े рднाрд░рдд рдХे рднू-рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдПрдХीрдХрд░рдг рдоें рдХेंрдж्рд░ीрдп рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдиे рдХे рд▓िрдП рдкрдЯेрд▓ рдХो рднाрд░рдд рдХा рдмिрд╕्рдоाрд░्рдХ рдФрд░ рд▓ौрд╣ рдкुрд░ूрд╖ рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЬीрд╡рди рдкрд░िрдЪрдп
рдкрдЯेрд▓ рдХा рдЬрди्рдо рдирдбिрдпाрдж, рдЧुрдЬрд░ाрдд рдоें рдПрдХ рд▓ेрд╡ा рдХृрд╖рдХ рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рд╡े рдЭрд╡ेрд░рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдПрд╡ं рд▓ाрдбрдмा рджेрд╡ी рдХी рдЪौрдеी рд╕ंрддाрди рдеे। рд╕ोрдоाрднाрдИ, рдирд░рд╕ीрднाрдИ рдФрд░ рд╡िрдЯ्рдЯрд▓рднाрдИ рдЙрдирдХे рдЕрдЧ्рд░рдЬ рдеे। рдЙрдирдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдоुрдЦ्рдпрддः рд╕्рд╡ाрдз्рдпाрдп рд╕े рд╣ी рд╣ुрдИ। рд▓рди्рджрди рдЬाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмैрд░िрд╕्рдЯрд░ рдХी рдкрдвाрдИ рдХी рдФрд░ рд╡ाрдкрд╕ рдЖрдХрд░ рдЕрд╣рдорджाрдмाрджрдоें рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рд╕े рдк्рд░ेрд░िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЙрди्рд╣ोрдиे рднाрд░рдд рдХे рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рднाрдЧ рд▓िрдпा।
рдЦेрдбा рд╕ंрдШрд░्рд╖
рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдЖрди्рджोрд▓рди рдоें рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХा рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рдФрд░ рдмрдбा рдпोрдЧрджाрди рдЦेрдбा рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдоें рд╣ुрдЖ। рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХा рдЦेрдбा рдЦрдг्рдб (рдбिрд╡िрдЬрди) рдЙрди рджिрдиो рднрдпंрдХрд░ рд╕ूрдЦे рдХी рдЪрдкेрдЯ рдоें рдеा। рдХिрд╕ाрдиों рдиे рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рднाрд░ी рдХрд░ рдоें рдЫूрдЯ рдХी рдоांрдЧ рдХी। рдЬрдм рдпрд╣ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЧрдпा рддो рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓, рдЧांрдзीрдЬी рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧों рдиे рдХिрд╕ाрдиों рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХिрдпा рдФрд░ рдЙрди्рд╣े рдХрд░ рди рджेрдиे рдХे рд▓िрдпे рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा। рдЕрди्рдд рдоें рд╕рд░рдХाрд░ рдЭुрдХी рдФрд░ рдЙрд╕ рд╡рд░्рд╖ рдХрд░ों рдоें рд░ाрд╣рдд рджी рдЧрдпी। рдпрд╣ рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕рдлрд▓рддा рдеी।
рдмाрд░рдбोрд▓ी рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣
рдмाрд░рдбोрд▓ी рдХे рдХिрд╕ाрдиों рдХे рд╕ाрде (1928)
рдмाрд░рдбोрд▓ी рдХрд╕्рдмे рдоें рд╕рд╢рдХ्рдд рд╕рдд्рдпाрдЧ्рд░рд╣ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╣ी рдЙрди्рд╣े рдкрд╣рд▓े рдмाрд░рдбोрд▓ी рдХा рд╕рд░рджाрд░ рдФрд░ рдмाрдж рдоें рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рджाрд░ рдХрд╣ा рдЬाрдиे рд▓рдЧा।
рдЖрдЬाрджी рдХे рдмाрдж
рдпрдж्рдпрдкि рдЕрдзिрдХांрд╢ рдк्рд░ाрди्рддीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рд╕рдоिрддिрдпाँ рдкрдЯेрд▓ рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдеीं, рдЧांрдзी рдЬी рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХा рдЖрджрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдкрдЯेрд▓ рдЬी рдиे рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдкрдж рдХी рджौрдб рд╕े рдЕрдкрдиे рдХो рджूрд░ рд░рдЦा рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдпे рдиेрд╣рд░ू рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣े рдЙрдкрдк्рд░рдзाрди рдоंрдд्рд░ी рдПрд╡ं рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ीрдХा рдХाрд░्рдп рд╕ौंрдкा рдЧрдпा। рдХिрди्рддु рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рднी рдиेрд╣рд░ू рдФрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рддрдиाрд╡рдкूрд░्рдг рд╣ी рд░рд╣े। рдЗрд╕рдХे рдЪрд▓рддे рдХрдИ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рджोрдиो рдиे рд╣ी рдЕрдкрдиे рдкрдж рдХा рдд्рдпाрдЧ рдХрд░рдиे рдХी рдзрдордХी рджे рджी рдеी।
рдЧृрд╣ рдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдирдХी рдкрд╣рд▓ी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрд╕ी рд░िрдпाрд╕рддों (рд░ाрдЬ्рдпों) рдХो рднाрд░рдд рдоें рдоिрд▓ाрдиा рдеा। рдЗрд╕рдХो рдЙрди्рд╣ोрдиे рдмिрдиा рдХोрдИ рдЦूрди рдмрд╣ाрдпे рд╕рдо्рдкाрджिрдд рдХрд░ рджिрдЦाрдпा। рдХेрд╡рд▓ рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдХे рдЖрдкрд░ेрд╢рди рдкोрд▓ो рдХे рд▓िрдпे рдЙрдирдХो рд╕ेрдиा рднेрдЬрдиी рдкрдбी। рднाрд░рдд рдХे рдПрдХीрдХрд░рдг рдоें рдЙрдирдХे рдорд╣ाрди рдпोрдЧрджाрди рдХे рд▓िрдпे рдЙрди्рд╣े рднाрд░рдд рдХा рд▓ौрд╣ рдкुрд░ूрд╖ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рди резрепрелреж рдоें рдЙрдирдХा рджेрд╣ाрди्рдд рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдиेрд╣рд░ू рдХा рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╡िрд░ोрдз рд╢ेрд╖ рд░рд╣ा।
рджेрд╕ी рд░ाрдЬ्рдпों (рд░िрдпाрд╕рддों) рдХा рдПрдХीрдХрд░рдг
рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдиे рдЖрдЬाрджी рдХे рдаीрдХ рдкूрд░्рд╡ (рд╕ंрдХ्рд░рдордг рдХाрд▓ рдоें) рд╣ी рдкीрд╡ी рдоेрдирди рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓рдХрд░ рдХрдИ рджेрд╕ी рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рднाрд░рдд рдоें рдоिрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдпे рдХाрд░्рдп рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдкрдЯेрд▓ рдФрд░ рдоेрдирди рдиे рджेрд╕ी рд░ाрдЬाрдУं рдХो рдмрд╣ुрдд рд╕рдордЭाрдпा рдХि рдЙрди्рд╣े рд╕्рд╡ाрдпрдд्рддрддा рджेрдиा рд╕рдо्рднрд╡ рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा। рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рддीрди рдХो рдЫोрдбрдХрд░ рд╢ेрд╖ рд╕рднी рд░ाрдЬрд╡ाрдбों рдиे рд╕्рд╡ेрдЪ्рдЫा рд╕े рднाрд░рдд рдоें рд╡िрд▓рдп рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рдХेрд╡рд▓ рдЬрдо्рдоू рдПрд╡ं рдХрд╢्рдоीрд░, рдЬूрдиाрдЧрдв рддрдеा рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдХे рд░ाрдЬाрдУं рдиे рдРрд╕ा рдХрд░рдиा рдирд╣ीं рд╕्рд╡ीрдХाрд░ा। рдЬूрдиाрдЧрдв рдХे рдирд╡ाрдм рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЬрдм рдмрд╣ुрдд рд╡िрд░ोрдз рд╣ुрдЖ рддो рд╡рд╣ рднाрдЧрдХрд░ рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдЪрд▓ा рдЧрдпा рдФрд░ рдЬूрдиाрдЧрдв рднी рднाрд░рдд рдоें рдоिрд▓ рдЧрдпा। рдЬрдм рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдХे рдиिрдЬाрдо рдиे рднाрд░рдд рдоें рд╡िрд▓рдп рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдЕрд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा рддो рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдиे рд╡рд╣ाँ рд╕ेрдиा рднेрдЬрдХрд░ рдиिрдЬाрдо рдХा рдЖрдд्рдорд╕рдорд░्рдкрдг рдХрд░ा рд▓िрдпा। рдХिрди्рддु рдиेрд╣рд░ू рдиे рдХाрд╢्рдоीрд░ рдХो рдпрд╣ рдХрд╣рдХрд░ рдЕрдкрдиे рдкाрд╕ рд░рдЦ рд▓िрдпा рдХि рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдпा рдПрдХ рдЕрди्рддрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ै।।[1]
рдЧांрдзी, рдиेрд╣рд░ू рдФрд░ рдкрдЯेрд▓
рдЧांрдзीрдЬी, рдкрдЯेрд▓ рдФрд░ рдоौрд▓ाрдиा рдЖрдЬाрдж (1940)
рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдкं. рдиेрд╣рд░ू рд╡ рдк्рд░рдердо рдЙрдк рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдоें рдЖрдХाрд╢-рдкाрддाрд▓ рдХा рдЕंрддрд░ рдеा। рдпрдж्рдпрдкि рджोрдиों рдиे рдЗंрдЧ्рд▓ैрдг्рдб рдЬाрдХрд░ рдмैрд░िрд╕्рдЯрд░ी рдХी рдбिрдЧ्рд░ी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी рдкрд░ंрддु рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рд╡рдХाрд▓рдд рдоें рдкं॰ рдиेрд╣рд░ू рд╕े рдмрд╣ुрдд рдЖрдЧे рдеे рддрдеा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдм्рд░िрдЯिрд╢ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдоें рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╕्рдеाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдеा। рдиेрд╣рд░ू рдк्рд░ाрдп: рд╕ोрдЪрддे рд░рд╣рддे рдеे, рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдЙрд╕े рдХрд░ рдбाрд▓рддे рдеे। рдиेрд╣рд░ू рд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХे рдЬ्рдЮाрддा рдеे, рдкрдЯेрд▓ рд╢рд╕्рдд्рд░ों рдХे рдкुрдЬाрд░ी рдеे। рдкрдЯेрд▓ рдиे рднी рдКंрдЪी рд╢िрдХ्рд╖ा рдкाрдИ рдеी рдкрд░ंрддु рдЙрдирдоें рдХिंрдЪिрдд рднी рдЕрд╣ंрдХाрд░ рдирд╣ीं рдеा। рд╡े рд╕्рд╡рдпं рдХрд╣ा рдХрд░рддे рдеे, "рдоैंрдиे рдХрд▓ा рдпा рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рд╡िрд╢ाрд▓ рдЧрдЧрди рдоें рдКंрдЪी рдЙрдб़ाрдиें рдирд╣ीं рднрд░ीं। рдоेрд░ा рд╡िрдХाрд╕ рдХрдЪ्рдЪी рдЭोрдкрдб़िрдпों рдоें рдЧрд░ीрдм рдХिрд╕ाрди рдХे рдЦेрддों рдХी рднूрдоि рдФрд░ рд╢рд╣рд░ों рдХे рдЧंрджे рдордХाрдиों рдоें рд╣ुрдЖ рд╣ै।" рдкं॰ рдиेрд╣рд░ू рдХो рдЧांрд╡ рдХी рдЧंрджрдЧी, рддрдеा рдЬीрд╡рди рд╕े рдЪिрдв़ рдеी। рдкं॰ рдиेрд╣рд░ू рдЕрди्рддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЦ्рдпाрддि рдХे рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдеे рддрдеा рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдмрдирдиा рдЪाрд╣рддे рдеे।
рджेрд╢ рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдЙрдк рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдХे рд╕ाрде рдк्рд░рдердо рдЧृрд╣, рд╕ूрдЪрдиा рддрдеा рд░िрдпाрд╕рдд рд╡िрднाрдЧ рдХे рдоंрдд्рд░ी рднी рдеे। рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХी рдорд╣ाрдирддрдо рджेрди рдеी 562 рдЫोрдЯी-рдмрдб़ी рд░िрдпाрд╕рддों рдХा рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдШ рдоें рд╡िрд▓ीрдиीрдХрд░рдг рдХрд░рдХे рднाрд░рддीрдп рдПрдХрддा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиा। рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдРрд╕ा рди рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдиे рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рдПрдХीрдХрд░рдг рдХрд░рдиे рдХा рд╕ाрд╣рд╕ рдХिрдпा рд╣ो। 5 рдЬुрд▓ाрдИ 1947 рдХो рдПрдХ рд░िрдпाрд╕рдд рд╡िрднाрдЧ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рдЧрдИ рдеी। рдПрдХ рдмाрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ुрдиा рдХि рдмрд╕्рддрд░ рдХी рд░िрдпाрд╕рдд рдоें рдХрдЪ्рдЪे рд╕ोрдиे рдХा рдмрдб़ा рднाрд░ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рднूрдоि рдХो рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдкрдЯ्рдЯे рдкрд░ рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдХी рдиिрдЬाрдо рд╕рд░рдХाрд░ рдЦрд░ीрджрдиा рдЪाрд╣рддी рд╣ै। рдЙрд╕ी рджिрди рд╡े рдкрд░ेрд╢ाрди рд╣ो рдЙрдаे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рдПрдХ рдеैрд▓ा рдЙрдаाрдпा, рд╡ी.рдкी. рдоेрдирди рдХो рд╕ाрде рд▓िрдпा рдФрд░ рдЪрд▓ рдкрдб़े। рд╡े рдЙрдб़ीрд╕ा рдкрд╣ुंрдЪे, рд╡рд╣ां рдХे 23 рд░ाрдЬाрдУं рд╕े рдХрд╣ा, "рдХुрдПं рдХे рдоेрдврдХ рдордд рдмрдиो, рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдоें рдЖ рдЬाрдУ।" рдЙрдб़ीрд╕ा рдХे рд▓ोрдЧों рдХी рд╕рджिрдпों рдкुрд░ाрдиी рдЗрдЪ्рдЫा рдХुрдЫ рд╣ी рдШंрдЯों рдоें рдкूрд░ी рд╣ो рдЧрдИ। рдлिрд░ рдиाрдЧрдкुрд░ рдкрд╣ुंрдЪे, рдпрд╣ां рдХे 38 рд░ाрдЬाрдУं рд╕े рдоिрд▓े। рдЗрди्рд╣ें рд╕ैрд▓्рдпूрдЯ рд╕्рдЯेрдЯ рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा, рдпाрдиी рдЬрдм рдХोрдИ рдЗрдирд╕े рдоिрд▓рдиे рдЬाрддा рддो рддोрдк рдЫोрдб़рдХрд░ рд╕рд▓ाрдоी рджी рдЬाрддी рдеी। рдкрдЯेрд▓ рдиे рдЗрди рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рдмाрджрд╢ाрд╣рдд рдХो рдЖрдЦिрд░ी рд╕рд▓ाрдоी рджी। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╡े рдХाрдаिрдпाрд╡ाрдб़ рдкрд╣ुंрдЪे। рд╡рд╣ां 250 рд░िрдпाрд╕рддें рдеी। рдХुрдЫ рддो рдХेрд╡рд▓ 20-20 рдЧांрд╡ рдХी рд░िрдпाрд╕рддें рдеीं। рд╕рдмрдХा рдПрдХीрдХрд░рдг рдХिрдпा। рдПрдХ рд╢ाрдо рдоुрдо्рдмрдИ рдкрд╣ुंрдЪे। рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд░ाрдЬाрдУं рд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдХी рдФрд░ рдЙрдирдХी рд░ाрдЬрд╕рдд्рддा рдЕрдкрдиे рдеैрд▓े рдоें рдбाрд▓рдХрд░ рдЪрд▓ рджिрдП। рдкрдЯेрд▓ рдкंрдЬाрдм рдЧрдпे। рдкрдЯिрдпाрд▓ा рдХा рдЦрдЬाрдиा рджेрдЦा рддो рдЦाрд▓ी рдеा। рдлрд░ीрджрдХोрдЯ рдХे рд░ाрдЬा рдиे рдХुрдЫ рдЖрдиाрдХाрдиी рдХी। рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдиे рдлрд░ीрджрдХोрдЯ рдХे рдирдХ्рд╢े рдкрд░ рдЕрдкрдиी рд▓ाрд▓ рдкैंрд╕िрд▓ рдШुрдоाрддे рд╣ुрдП рдХेрд╡рд▓ рдЗрддрдиा рдкूрдЫा рдХि "рдХ्рдпा рдорд░्рдЬी рд╣ै?" рд░ाрдЬा рдХांрдк рдЙрдаा। рдЖрдЦिрд░ 15 рдЕрдЧрд╕्рдд 1947 рддрдХ рдХेрд╡рд▓ рддीрди рд░िрдпाрд╕рддें-рдХрд╢्рдоीрд░, рдЬूрдиाрдЧрдв़ рдФрд░ рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рдЫोрдб़рдХрд░ рдЙрд╕ рд▓ौрд╣ рдкुрд░ुрд╖ рдиे рд╕рднी рд░िрдпाрд╕рддों рдХो рднाрд░рдд рдоें рдоिрд▓ा рджिрдпा। рдЗрди рддीрди рд░िрдпाрд╕рддों рдоें рднी рдЬूрдиाрдЧрдв़ рдХो 9 рдирд╡рдо्рдмрд░ 1947 рдХो рдоिрд▓ा рд▓िрдпा рдЧрдпा рддрдеा рдЬूрдиाрдЧрдв़ рдХा рдирд╡ाрдм рдкाрдХिрд╕्рддाрди рднाрдЧ рдЧрдпा। 13 рдирд╡рдо्рдмрд░ рдХो рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдиे рд╕ोрдордиाрде рдХे рднрдЧ्рди рдоंрджिрд░ рдХे рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рд▓िрдпा, рдЬो рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдХे рддीрд╡्рд░ рд╡िрд░ोрдз рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рднी рдмрдиा। 1948 рдоें рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рднी рдХेрд╡рд▓ 4 рджिрди рдХी рдкुрд▓िрд╕ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдж्рд╡ाрд░ा рдоिрд▓ा рд▓िрдпा рдЧрдпा। рди рдХोрдИ рдмрдо рдЪрд▓ा, рди рдХोрдИ рдХ्рд░ांрддि рд╣ुрдИ, рдЬैрд╕ा рдХि рдбрд░ाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рдеा।
рдЬрд╣ां рддрдХ рдХрд╢्рдоीрд░ рд░िрдпाрд╕рдд рдХा рдк्рд░рд╢्рди рд╣ै рдЗрд╕े рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдиे рд╕्рд╡рдпं рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ рдоें рд▓िрдпा рд╣ुрдЖ рдеा, рдкрд░ंрддु рдпрд╣ рд╕рдд्рдп рд╣ै рдХि рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХрд╢्рдоीрд░ рдоें рдЬрдирдордд рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рддрдеा рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рдоुрдж्рджे рдХो рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕ंрдШ рдоें рд▓े рдЬाрдиे рдкрд░ рдмेрд╣рдж рдХ्рд╖ुрдм्рдз рдеे। рдиि:рд╕ंрджेрд╣ рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдпрд╣ 562 рд░िрдпाрд╕рддों рдХा рдПрдХीрдХрд░рдг рд╡िрд╢्рд╡ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХा рдПрдХ рдЖрд╢्рдЪрд░्рдп рдеा। рднाрд░рдд рдХी рдпрд╣ рд░рдХ्рддрд╣ीрди рдХ्рд░ांрддि рдеी। рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी рдиे рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХो рдЗрди рд░िрдпाрд╕рддों рдХे рдмाрд░े рдоें рд▓िрдЦा рдеा, "рд░िрдпाрд╕рддों рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдЗрддрдиी рдЬрдЯिрд▓ рдеी рдЬिрд╕े рдХेрд╡рд▓ рддुрдо рд╣ी рд╣рд▓ рдХрд░ рд╕рдХрддे рдеे।"
рдпрдж्рдпрдкि рд╡िрджेрд╢ рд╡िрднाрдЧ рдкं॰ рдиेрд╣рд░ू рдХा рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдеा, рдкрд░ंрддु рдХрдИ рдмाрд░ рдЙрдк рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рд╣ोрдиे рдХे рдиाрддे рдХैрдмिрдиेрдЯ рдХी рд╡िрджेрд╢ рд╡िрднाрдЧ рд╕рдоिрддि рдоें рдЙрдирдХा рдЬाрдиा рд╣ोрддा рдеा। рдЙрдирдХी рджूрд░рджрд░्рд╢िрддा рдХा рд▓ाрдн рдпрджि рдЙрд╕ рд╕рдордп рд▓िрдпा рдЬाрддा рддो рдЕрдиेрдХ рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХा рдЬрди्рдо рди рд╣ोрддा। 1950 рдоें рдкंрдбिрдд рдиेрд╣рд░ू рдХो рд▓िрдЦे рдПрдХ рдкрдд्рд░ рдоें рдкрдЯेрд▓ рдиे рдЪीрди рддрдеा рдЙрд╕рдХी рддिрдм्рдмрдд рдХे рдк्рд░рддि рдиीрддि рд╕े рд╕ाрд╡рдзाрди рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдЪीрди рдХा рд░рд╡ैрдпा рдХрдкрдЯрдкूрд░्рдг рддрдеा рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрддी рдмрддрд▓ाрдпा рдеा। рдЕрдкрдиे рдкрдд्рд░ рдоें рдЪीрди рдХो рдЕрдкрдиा рджुрд╢्рдорди, рдЙрд╕рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдЕрднрдж्рд░рддाрдкूрд░्рдг рдФрд░ рдЪीрди рдХे рдкрдд्рд░ों рдХी рднाрд╖ा рдХो рдХिрд╕ी рджोрд╕्рдд рдХी рдирд╣ीं, рднाрд╡ी рд╢рдд्рд░ु рдХी рднाрд╖ा рдХрд╣ा рдеा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рд▓िрдЦा рдеा рдХि рддिрдм्рдмрдд рдкрд░ рдЪीрди рдХा рдХрдм्рдЬा рдирдИ рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдЬрди्рдо рджेрдЧा। 1950 рдоें рдиेрдкाрд▓ рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоें рд▓िрдЦे рдкрдд्рд░ों рд╕े рднी рдкं॰ рдиेрд╣рд░ू рд╕рд╣рдордд рди рдеे। 1950 рдоें рд╣ी рдЧोрд╡ा рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдЪрд▓ी рджो рдШंрдЯे рдХी рдХैрдмिрдиेрдЯ рдмैрдардХ рдоें рд▓рдо्рдмी рд╡ाрд░्рддा рд╕ुрдирдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдиे рдХेрд╡рд▓ рдЗрддрдиा рдХрд╣ा "рдХ्рдпा рд╣рдо рдЧोрд╡ा рдЬाрдПंрдЧे, рдХेрд╡рд▓ рджो рдШंрдЯे рдХी рдмाрдд рд╣ै।" рдиेрд╣рд░ू рдЗрд╕рд╕े рдмрдб़े рдиाрд░ाрдЬ рд╣ुрдП рдеे। рдпрджि рдкрдЯेрд▓ рдХी рдмाрдд рдоाрдиी рдЧрдИ рд╣ोрддी рддो 1961 рддрдХ рдЧोрд╡ा рдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рди рдХрд░рдиी рдкрдб़рддी।
рдЧृрд╣рдоंрдд्рд░ी рдХे рд░ूрдк рдоें рд╡े рдкрд╣рд▓े рд╡्рдпрдХ्рддि рдеे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рддीрдп рдиाрдЧрд░िрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं (рдЖрдИ.рд╕ी.рдПрд╕.) рдХा рднाрд░рддीрдпрдХрд░рдг рдХрд░ рдЗрди्рд╣ें рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрдПं (рдЖрдИ.рдП.рдПрд╕.) рдмрдиाрдпा। рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рднрд░рдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд░ाрдЬрднрдХ्рддि рд╕े рджेрд╢рднрдХ्рддि рдХी рдУрд░ рдоोрдб़ा। рдпрджि рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдХुрдЫ рд╡рд░्рд╖ рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рддे рддो рд╕ंрднрд╡рдд: рдиौрдХрд░рд╢ाрд╣ी рдХा рдкूрд░्рдг рдХाрдпाрдХрд▓्рдк рд╣ो рдЬाрддा।
рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдЬрд╣ां рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХी рдЫрдж्рдо рд╡ рдЪाрд▓ाрдХी рдкूрд░्рдг рдЪाрд▓ों рд╕े рд╕рддрд░्рдХ рдеे рд╡рд╣ीं рджेрд╢ рдХे рд╡िрдШрдЯрдирдХाрд░ी рддрдд्рд╡ों рд╕े рднी рд╕ाрд╡рдзाрди рдХрд░рддे рдеे। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рд╡े рднाрд░рдд рдоें рдоुрд╕्рд▓िрдо рд▓ीрдЧ рддрдеा рдХрдо्рдпुрдиिрд╕्рдЯों рдХी рд╡िрднेрджрдХाрд░ी рддрдеा рд░ूрд╕ рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдирдХी рднрдХ्рддि рд╕े рд╕рдЬрдЧ рдеे। рдЕрдиेрдХ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХा рдХрдерди рд╣ै рдХि рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рдмिрд╕्рдоाрд░्рдХ рдХी рддрд░рд╣ рдеे। рд▓ेрдХिрди рд▓ंрджрди рдХे рдЯाрдЗрдо्рд╕ рдиे рд▓िрдЦा рдеा "рдмिрд╕्рдоाрд░्рдХ рдХी рд╕рдлрд▓рддाрдПं рдкрдЯेрд▓ рдХे рд╕ाрдордиे рдорд╣рдд्рд╡рд╣ीрди рд░рд╣ рдЬाрддी рд╣ैं। рдпрджि рдкрдЯेрд▓ рдХे рдХрд╣рдиे рдкрд░ рдЪрд▓рддे рддो рдХрд╢्рдоीрд░, рдЪीрди, рддिрдм्рдмрдд рд╡ рдиेрдкाрд▓ рдХे рд╣ाрд▓ाрдд рдЖрдЬ рдЬैрд╕े рди рд╣ोрддे। рдкрдЯेрд▓ рд╕рд╣ी рдоाрдпрдиों рдоें рдордиु рдХे рд╢ाрд╕рди рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдеे। рдЙрдирдоें рдХौрдЯिрд▓्рдп рдХी рдХूрдЯрдиीрддिрдЬ्рдЮрддा рддрдеा рдорд╣ाрд░ाрдЬ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХी рджूрд░рджрд░्рд╢िрддा рдеी। рд╡े рдХेрд╡рд▓ рд╕рд░рджाрд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рднाрд░рддीрдпों рдХे рд╣्рдорджрдп рдХे рд╕рд░рджाрд░ рдеे।
рдкрдЯेрд▓ рдХा рд╕рдо्рдоाрди
рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рдоाрд░рдХ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдХрдХ्рд╖
- рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж рдХे рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбे рдХा рдиाрдордХрд░рдг рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рднрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдЕрди्рддрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै।
- рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рд╡рд▓्рд▓рдн рд╡िрдж्рдпाрдирдЧрд░ рдоें рд╕рд░рджाрд░ рдкрдЯेрд▓ рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп
- рд╕рди резрепрепрез рдоें рдорд░рдгोрдкрд░ाрди्рдд рднाрд░рдд рд░рдд्рди рд╕े рд╕рдо्рдоाрдиिрдд
рдк्рд░рд╢рд╕्рддि рдХाрд╡्рдп
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕рдкूрдд
рдХрд░рдорд╕рджрдиो рдХрд░्рдорд╡ीрд░ рдиे, рдмाрд░рдбोрд▓ीрдиो рддाрд░рдгрд╣ाрд░;
рдЧांрдШीрд╕ैрди्рдпрдиो рдЕрджрдиो рд╕ैрдиिрдХ, рднाрд░рддрдиो рд╕्рд╡ीрдХृрдд рд╕рд░рджाрд░.
рдоांрдзाрддाрдиा рдордж рдЫोрдбाрд╡े, рдПрд╡ो рддाрд░ो рд░рдг рдЯंрдХाрд░;
рд╡ाрдгीрдиो рд╡िрд▓ाрд╕ рдЧрдоे рдиा, рд╢рдм्рдж рдХрд░्рдордоां рдПрдХाрдХाрд░.
рд╢рдм्рдж-рд╢рд╕्рдд्рд░ рдиे рдиीрддि-рдЕрд╕्рдд्рд░рдиो, рдкрд░рдо рдЙрдкाрд╕рдХ рдирд╡ рдЪाрдгрдХ्рдп;
рд╢ाрд╕рдХрдиे рддें рд╕ाрдзрдХ рдХीрдзा, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░-рдпрдЬ्рдЮрдиा рд╕рд╣ рдпाрдЪрдХ.
рд╕ंрдШ-рд╢рдХ्рддिрдиो рдЕрдЬोрдб рд╕ाрдШрдХ рдХाрд░्рдп рд╕िрдж्рдзिрдиो рдЖрд╣्рд╡ाрд╣рдХ;
рдПрдХ рддिрд░ंрдЧाрдиी рдЫाрдпाрдоां, рдПрдЦंрдб рднाрд░рддрдиो рд╕рд░्рдЬрдХ.
рдмाрдкुрдиे рдкрдЧрд▓े рддुं рдЪाрд▓्рдпो, рдмрдиी рднрдХ्рдд, рд╢ूрд░, рджृрдв рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮ;
рдЕрдж्рднुрдд рдРрдХ्рдп рджрдИ рднाрд░рддрдиे, рдкूрд░्рдг рдХрд░्рдпो рдЬीрд╡рдирдиो рдпрдЬ्рдЮ.
рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдпрдиी рдЪाрд▓ीрд╕ी рдЯाрдгे, рд╕ुрд░ाрдЬ्рдп рдЭंрдЦे рд╕ौ рдирд░-рдиाрд░;
рд╕्рдорд░े рд╕्рдиेрд╣рдеी, рд╕ाрджрд░ рд╡рди्рджे, рдЬрдп рдЬрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рд╕рдкूрдд рд╕рд░рджाрд░.
- рд╣рд░рдЧोрд╡िंрдж рдЪрди्рджुрд▓ाрд▓ рдиाрдпрдХ (рдЕрдорджाрд╡ाрдж, 1986)
His Works are actions
Cross legend he sits with a stony stoop
And dark deep furrowed face
Eyes at once undaunted searching kind
A head too cool a nook for fire anged words
Have you ever heard him speak?
It is not words he utters.
He musters the strength of the shriveled soul
Of a vast famishing people;
And ever his steep stark personality
Forges word winged weapons.
It is his wont to fling
Barbed words at feasting ill
But of the from his soul sling
Darts forth not words but will
His words are actions.
- Umashankar Joshi (Ahmedabad, 1948)
рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी
31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2013 рдХो рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХी 137рд╡ीं рдЬрдпंрддी рдХे рдоौрдХे рдкрд░ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдирд░ेрди्рдж्рд░ рдоोрджीрдиे рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдирд░्рдорджा рдЬिрд▓े рдоें рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХे рд╕्рдоाрд░рдХ рдХा рд╢िрд▓ाрди्рдпाрд╕ рдХिрдпा। рдЗрд╕рдХा рдиाрдо 'рдПрдХрддा рдХी рдоूрд░्рддि' (рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी) рд░рдЦा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рдоूрд░्рддि 'рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рд▓िрдмрд░्рдЯी' (93 рдоीрдЯрд░) рд╕े рджुрдЧрдиी рдКंрдЪी рдмрдиेрдЧी। рдЗрд╕ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдк्рд░рддिрдоा рдХो рдПрдХ рдЫोрдЯे рдЪрдЯ्рдЯाрдиी рдж्рд╡ीрдк рдкрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рд╣ै рдЬो рдХेрд╡ाрдб़िрдпा рдоें рд╕рд░рджाрд░ рд╕рд░ोрд╡рд░ рдмांрдз рдХे рд╕ाрдордиे рдирд░्рдорджा рдирджी рдХे рдордз्рдп рдоें рд╣ै। рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХी рдпрд╣ рдк्рд░рддिрдоा рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪी рдоूрд░्рддि рд╣ोрдЧी рддрдеा рдпрд╣ 5 рд╡рд░्рд╖ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 2500 рдХрд░ोрдб़ рд░ुрдкрдпे рдХी рд▓ाрдЧрдд рд╕े рддैрдпाрд░ рд╣ोрдиी рд╣ै।[2]
Speech In English
Speech On Sardar Patel : Sardar Patel’s full name was Sardar Vallabhbhai Jhaverbhai Patel. He was one of the most important person involved in the struggle for independance. He was born on 31st October 1875 at Nadiad though his native place was at Karamsad. His family was not educated. He also initially passed matriculation very late at the age of 22 years. However he wanted to study law and he went to England for pursuing it. With great determination and hardwork he topped his college too. And after few years he emerged as a successful lawyer. He was married prior to matriculation at a tender age of 18 years. His wife however died due to cancer in January 1909. He received the news when he was busy working out a case. But he was a strong man and he didn’t tell anybody about it until the case was over successfully.
role of Sardar Patel in the history of India’s independence is very important. He was the first Deputy Prime Minister and Home Minister of India. He did not become Prime Minister only because Gandhiji wanted Nehru to become the Prime Minister due to some reason. Sardarji became the first Home Minister of nascent India. Britishers left India after two centuries of struggle against them. Many people gave their lives and India got divided too. There were now many small kingdoms. Sardar Patel travelled to whole of India to convince all the 100 kings to join their kingdoms with the Independent Union of India. His most important role was the integration of 562 princely states under Indian Union. Within a year he redrew the boundaries of the India Map with every princely state merging the union of India and thereby making part of the political stream of life that was prosperous with harmony and cultural unity.
No comments:
Post a Comment