рдЫрдд्рд░рдкрддी рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдпांрдЪ्рдпा рдЬрдпंрддीрдиिрдоिрдд्рдд рднाрд╖рдгे
рдЪाрд░ोрд│्рдпा
рд╕ौрдЬрди्рдп:рд╢्рд░ी.рдЖрд╢िрд╖ рджेрд╢рдкांрдбे рд╕рд░
।
резремреореж) рднाрд░рдд рдХे рдорд╣ाрди рдпोрдж्рдзा рдПрд╡ं рд░рдгрдиीрддिрдХाрд░ рдеे рдЬिрди्рд╣ोंрдиे резремренрек рдоें рдкрд╢्рдЪिрдо рднाрд░рдд рдоें рдорд░ाрдаा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрдИ рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ंрдЧрдЬ़ेрдм рдХे рдоुрдЧрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдХिрдпा। рд╕рди резремренрек рдоें рд░ाрдпрдЧрдв़ рдоें рдЙрдирдХा рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЫрдд्рд░рдкрддि рдмрдиे। рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЕрдкрдиी рдЕрдиुрд╢ाрд╕िрдд рд╕ेрдиा рдПрд╡ं рд╕ुрд╕ंрдЧрдаिрдд рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЗрдХाрдЗрдпों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдПрдХ рдпोрдЧ्рдп рдПрд╡ं рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рдорд░-рд╡िрдж्рдпा рдоें рдЕрдиेрдХ рдирд╡ाрдЪाрд░ рдХिрдпे рддрдеा рдЫाрдкाрдоाрд░ рдпुрдж्рдз (Gorilla War) рдХी рдирдпी рд╢ैрд▓ी (рд╢िрд╡рд╕ूрдд्рд░) рд╡िрдХрд╕िрдд рдХी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдк्рд░ाрдЪीрди рд╣िрди्рджूрд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдк्рд░рдеाрдУं рддрдеा рджрд░рдмाрд░ी рд╢िрд╖्рдЯाрдЪाрд░ों рдХो рдкुрдирд░्рдЬीрд╡िрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдлाрд░рд╕ी рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдорд░ाрдаी рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдХो рд░ाрдЬрдХाрдЬ рдХी рднाрд╖ा рдмрдиाрдпा।
рднाрд░рдд рдХे рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдоें рдмрд╣ुрдд рд╕े рд▓ोрдЧों рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдЬीрд╡рдирдЪрд░िрдд рд╕े рдк्рд░ेрд░рдгा рд▓ेрдХрд░ рднाрд░рдд рдХी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдХे рд▓िрдпे рдЕрдкрдиा рддрди, рдорди рдзрди рди्рдпौрдЫाрд╡рд░ рдХрд░ рджिрдпा।
рдЖрд░ंрднिрдХ рдЬीрд╡рди
рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХा рдЬрди्рдо резреп рдлрд░рд╡рд░ी резремрейреж рдоें рд╢िрд╡рдиेрд░ीрджुрд░्рдЧ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा।[1] рд╢ाрд╣рдЬी рднोंрд╕рд▓े рдХी рдкрдд्рдиी рдЬीрдЬाрдмाрдИ(рд░ाрдЬрдоाрддा рдЬिрдЬाрдК) рдХी рдХोрдЦ рд╕े рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХा рдЬрди्рдо резреп рдл़рд░рд╡рд░ी резремрейреж рдХो рд╢िрд╡рдиेрд░ी рджुрд░्рдЧ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рд╢िрд╡рдиेрд░ी рдХा рджुрд░्рдЧ рдкूрдиा (рдкुрдгे) рд╕े рдЙрдд्рддрд░ рдХी рддрд░рдл़ рдЬुрди्рдирд░ рдирдЧрд░ рдХे рдкाрд╕ рдеा। рдЙрдирдХा рдмрдЪрдкрди рдЙрдирдХी рдоाрддा рдЬिрдЬाрдК рдХे рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдоें рдмीрддा। рд╡рд╣ рд╕рднी рдХрд▓ाрдУं рдоें рдоाрд╣िрд░ рдеे, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрдЪрдкрди рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдПрд╡ं рдпुрдж्рдз рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд▓ी рдеी। рдпे рднोंрд╕рд▓े рдЙрдкрдЬाрддि рдХे рдеे рдЬो рдХि рдоूрд▓рддः рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рдорд░ाрдаा рдЬाрддि рдХे рдеे। рдЧाрдЧाрднрдЯ्рдЯ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХा рд╡ंрд╢ рдоेрд╡ाрдб़ рдХे рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдЧुрд╣िрд▓ рд╕िрд╕ोрджिрдпा рд╡ंрд╢ рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ै। рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рд╕рдорд╕्рдд рдорд░ाрдаा рд╕рдоुрджाрдп рдХो рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рд╣ोрдиे рдХा рджрд░्рдЬा рдоिрд▓ा рд╣ै। рдЙрдирдХे рдкिрддा рдЕрдк्рд░рддिрдо рд╢ूрд░рд╡ीрд░ рдеे рдФрд░ рдЙрдирдХी рджूрд╕рд░ी рдкрдд्рдиी рддुрдХाрдмाрдИ рдоोрд╣िрддे рдеीं। рдЙрдирдХी рдоाрддा рдЬी рдЬीрдЬाрдмाрдИ рдЬाрдзрд╡ рдХुрд▓ рдоें рдЙрдд्рдкрди्рди рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рдеी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкिрддा рдПрдХ рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╕ाрдоंрдд рдеे। рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдкрд░ рдоाрддा-рдкिрддा рдХा рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़ा। рдмрдЪрдкрди рд╕े рд╣ी рд╡े рдЙрд╕ рдпुрдЧ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдШрдЯрдиाрдУँ рдХो рднрд▓ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рдордЭрдиे рд▓рдЧे рдеे। рд╢ाрд╕рдХ рд╡рд░्рдЧ рдХी рдХрд░рддूрддों рдкрд░ рд╡े рдЭрд▓्рд▓ाрддे рдеे рдФрд░ рдмेрдЪैрди рд╣ो рдЬाрддे рдеे। рдЙрдирдХे рдмाрд▓-рд╣ृрджрдп рдоें рд╕्рд╡ाрдзीрдирддा рдХी рд▓ौ рдк्рд░рдЬ्рдЬ्рд╡рд▓िрдд рд╣ो рдЧрдпी рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрдЫ рд╕्рд╡ाрдоिрднрдХ्рдд рд╕ाрдеिрдпों рдХा рд╕ंрдЧрдарди рдХिрдпा। рдЕрд╡рд╕्рдеा рдмрдв़рдиे рдХे рд╕ाрде рд╡िрджेрд╢ी рд╢ाрд╕рди рдХी рдмेрдб़िрдпाँ рддोрдб़ рдлेंрдХрдиे рдХा рдЙрдирдХा рд╕ंрдХрд▓्рдк рдк्рд░рдмрд▓рддрд░ рд╣ोрддा рдЧрдпा। рдЫрдд्рд░рдкрддि рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рд╕рди् резрек рдордИ резремрекреж рдоें рд╕рдЗрдмाрдИ рдиिрдо्рдмाрд▓рдХрд░ рдХे рд╕ाрде рд▓ाрд▓ рдорд╣рд▓, рдкूрдиा рдоें рд╣ुрдЖ рдеा।
рд╕ैрдиिрдХ рд╡рд░्рдЪрд╕्рд╡ рдХा рдЖрд░ंрдн
рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХा рд░ाрдЬ्рдп рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдШрд░्рд╖ рддрдеा рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдХ्рд░рдордгрдХाрд▓ рдХे рджौрд░ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдРрд╕े рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдХी рд╕ेрд╡ा рдХрд░рдиे рдХे рдмрджрд▓े рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоाрд╡рд▓ों рдХो рдмीрдЬाрдкुрд░рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл рд╕ंрдЧрдаिрдд рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдоाрд╡рд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдкрд╢्рдЪिрдо рдШाрдЯ рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ै рдФрд░ рдХोрдИ резрелреж рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рд▓рдо्рдмा рдФрд░ рейреж рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдЪौрдб़ा рд╣ै। рд╡े рд╕ंрдШрд░्рд╖рдкूрд░्рдг рдЬीрд╡рди рд╡्рдпрддीрдд рдХрд░рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдХुрд╢рд▓ рдпोрдж्рдзा рдоाрдиे рдЬाрддे рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдорд░ाрдаा рдФрд░ рд╕рднी рдЬाрддि рдХे рд▓ोрдЧ рд░рд╣рддे рд╣ैं। рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдЗрди рд╕рднी рдЬाрддि рдХे рд▓ोрдЧों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдоाрд╡рд▓ों (рдоाрд╡рд│ा) рдиाрдо рджेрдХрд░ рд╕рднी рдХो рд╕ंрдЧрдаिрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдЙрдирд╕े рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдХрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рджेрд╢ рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рд╣ो рдЧрдП рдеे। рдоाрд╡рд▓ рдпुрд╡рдХों рдХो рд▓ाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджुрд░्рдЧ рдиिрд░्рдоाрдг рдХा рдХाрд░्рдп рдЖрд░рдо्рдн рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдоाрд╡рд▓ों рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рд▓िрдП рдмाрдж рдоें рдЙрддрдиा рд╣ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ाрдмिрдд рд╣ुрдЖ рдЬिрддрдиा рд╢ेрд░рд╢ाрд╣ рд╕ूрд░ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдл़рдЧाрдиों рдХा рд╕ाрде। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдмीрдЬाрдкुрд░ рдЖрдкрд╕ी рд╕ंрдШрд░्рд╖ рддрдеा рдоुрдЧ़рд▓ों рдХे рдЖрдХ्рд░рдордг рд╕े рдкрд░ेрд╢ाрди рдеा। рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдиे рдмрд╣ुрдд рд╕े рджुрд░्рдЧों рд╕े рдЕрдкрдиी рд╕ेрдиा рд╣рдЯाрдХрд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕्рдеाрдиीрдп рд╢ाрд╕рдХों рдпा рд╕ाрдорди्рддों рдХे рд╣ाрде рд╕ौंрдк рджिрдпा рдеा। рдЬрдм рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдмीрдоाрд░ рдкрдб़ा рддो рдмीрдЬाрдкुрд░ рдоें рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдлैрд▓ рдЧрдИ рдФрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдЕрд╡рд╕рд░ рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдХрд░ рдмीрдЬाрдкुрд░ рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा। рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХे рджिрдиों рдоें рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рджुрд░्рдЧों рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рдиीрддि рдЕрдкрдиाрдИ। рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓ा рджुрд░्рдЧ рдеा рддोрд░рдг рдХा рджुрд░्рдЧ।
рджुрд░्рдЧों рдкрд░ рдиिрдпंрдд्рд░рдг
рддोрд░рдг рдХा рджुрд░्рдЧ рдкूрдиा рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рейреж рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рдеा। рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рд╕ुрд▓्рддाрди рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиा рджूрдд рднेрдЬрдХрд░ рдЦрдмрд░ рднिрдЬрд╡ाрдИ рдХी рд╡े рдкрд╣рд▓े рдХिрд▓ेрджाрд░ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдмेрд╣рддрд░ рд░рдХрдо рджेрдиे рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЙрди्рд╣ें рд╕ौंрдк рджिрдпा рдЬाрдпे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдХे рджрд░рдмाрд░िрдпों рдХो рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд░िрд╢्рд╡рдд рджेрдХрд░ рдЕрдкрдиे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рджрд░рдмाрд░िрдпों рдХी рд╕рд▓ाрд╣ рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХो рдЙрд╕ рджुрд░्рдЧ рдХा рдЕрдзिрдкрддि рдмрдиा рджिрдпा। рдЙрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рдоिрд▓ी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рд╕े рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рджुрд░्рдЧ рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рдХрдоिрдпों рдХी рдорд░рдо्рдордд рдХा рдХाрдо рдХрд░рд╡ाрдпा। рдЗрд╕рд╕े рдХोрдИ резреж рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд░ाрдЬрдЧрдв़рдХा рджुрд░्рдЧ рдеा рдФрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдЗрд╕ рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рднी рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा।
рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी рдЗрд╕ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХी рдиीрддि рдХी рднрдирдХ рдЬрдм рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдХो рдоिрд▓ी рддो рд╡рд╣ рдХ्рд╖ुрдм्рдз рд╣ुрдЖ। рдЙрд╕рдиे рд╢ाрд╣рдЬी рд░ाрдЬे рдХो рдЕрдкрдиे рдкुрдд्рд░ рдХो рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рдоें рд░рдЦрдиे рдХो рдХрд╣ा। рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХी рдкрд░рд╡ाрд╣ рдХिрдпे рдмिрдиा рдЕрдкрдиे рдкिрддा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рдмрди्рдз рдЕрдкрдиे рд╣ाрдеों рдоें рд▓े рд▓िрдпा рдФрд░ рдиिрдпрдоिрдд рд▓рдЧाрди рдмрди्рдж рдХрд░ рджिрдпा। рд░ाрдЬрдЧрдв़ рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪाрдХрди рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдХोंрдбрдиा рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░। рдХोंрдбрдиा (рдХोрди्рдвाрдгा) рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╕рдордп рдЙрди्рд╣ें рдШूрд╕ рджेрдиी рдкрдб़ी।рдКрд╕рдХे рдмाрдж рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рдоिрд░्рдЬाрд░ाрдЬा рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдХो рднेрдЬрдХрд░ реирей рдХिрд▓ों рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХिрдпा рдмाрдж рдоें рд╢िाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рдоाрд╡рд▓ा рддाрдиाрдЬी рдоाрд▓ुрд╕рд░े рдиे рдХोंрдвाрдгा рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХीрдпा рдкрд░ рдЙрд╕ рдпुрдж्рдз рдоें рд╡рд╣ рд╡िрд░рдЧрддी рдХो рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдЖ рдЙрд╕рдХी рдпाрдж рдоें рдХोंрдбрдиा рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЙрд╕рдХा рдиाрдо рд╕िंрд╣рдЧрдв़ рд░рдЦा рдЧрдпा। рд╢ाрд╣рдЬी рд░ाрдЬे рдХो рдкूрдиा рдФрд░ рд╕ूрдкा рдХी рдЬाрдЧीрд░рджाрд░ी рджी рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рд╕ूрдкा рдХा рджुрд░्рдЧ рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдмंрдзी рдмाрдЬी рдоोрд╣िрддे рдХे рд╣ाрде рдоें рдеी। рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рд░ाрдд рдХे рд╕рдордп рд╕ूрдкा рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдФрд░ рдмाрдЬी рдоोрд╣िрддे рдХो рд╢ाрд╣рдЬी рд░ाрдЬे рдХे рдкाрд╕ рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рднेрдЬ рджिрдпा। рдЙрд╕рдХी рд╕ेрдиा рдХा рдХुрдЫ рднाрдЧ рднी рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рдЖ рдЧрдпा। рдЗрд╕ी рд╕рдордп рдкुрд░рди्рджрд░ рдХे рдХिрд▓ेрджाрд░ рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ рдФрд░ рдХिрд▓े рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрд╕рдХे рддीрдиों рдмेрдЯों рдоें рд▓рдб़ाрдИ рдЫिрдб़ рдЧрдИ। рджो рднाрдЗрдпों рдХे рдиिрдоंрдд्рд░рдг рдкрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдкुрд░рди्рджрд░ рдкрд╣ुँрдЪे рдФрд░ рдХूрдЯрдиीрддि рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрддे рд╣ुрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рднाрдЗрдпों рдХो рдмрди्рджी рдмрдиा рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдкुрд░рди्рджрд░ рдХे рдХिрд▓े рдкрд░ рднी рдЙрдирдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рдЧрдпा। рдЕрдм рддрдХ рдХी рдШрдЯрдиा рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХो рдХोрдИ рдпुрдж्рдз рдпा рдЦुрдирдЦрд░ाрдмा рдирд╣ीं рдХрд░рдиा рдкрдб़ा рдеा। резремрекрен рдИрд╕्рд╡ी рддрдХ рд╡े рдЪाрдХрди рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдиीрд░ा рддрдХ рдХे рднूрднाрдЧ рдХे рднी рдЕрдзिрдкрддि рдмрди рдЪुрдХे рдеे। рдЕрдкрдиी рдмрдв़ी рд╕ैрдиिрдХ рд╢рдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдоैрджाрдиी рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░рдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиाрдИ।
рдПрдХ рдЕрд╢्рд╡ाрд░ोрд╣ी рд╕ेрдиा рдХा рдЧрдарди рдХрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдЖрдмाрдЬी рд╕ोрди्рджेрд░ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдХोंрдХрдг рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдПрдХ рд╕ेрдиा рднेрдЬी। рдЖрдмाрдЬी рдиे рдХोंрдХрдг рд╕рд╣िрдд рдиौ рдЕрди्рдп рджुрд░्рдЧों рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рддाрд▓ा, рдоोрд╕्рдоाрд▓ा рдФрд░ рд░ाрдпрдЯी рдХे рджुрд░्рдЧ рднी рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рдЕрдзीрди рдЖ рдЧрдП рдеे। рд▓ूрдЯ рдХी рд╕ाрд░ी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рд░ाрдпрдЧрдв़ рдоें рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦी рдЧрдИ। рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдХो рдоुрдХ्рдд рдХрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдХोрд▓ाрдмा рдХी рдУрд░ рд░ुрдЦ рдХिрдпा рдФрд░ рдпрд╣ाँ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦों рдХो рд╡िрджेрд╢िрдпों рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл़़ рдпुрдж्рдз рдХे рд▓िрдП рдЙрдХрд╕ाрдпा।
рд╢ाрд╣рдЬी рдХी рдмрди्рджी рдФрд░ рдпुрдж्рдзрд╡िрд░ाрдо
рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХा рд╕ुрд▓्рддाрди рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी рд╣рд░рдХрддों рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЖрдХ्рд░ोрд╢ рдоें рдеा। рдЙрд╕рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рдкिрддा рдХो рдмрди्рджी рдмрдиाрдиे рдХा рдЖрджेрд╢ рджे рджिрдпा। рд╢ाрд╣рдЬी рд░ाрдЬे рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХрд░्рдиाрдЯрдХрдоें рдеे рдФрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрддी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдмाрдЬी рдШोрд░рдкрдб़े рдж्рд╡ाрд░ा рдмрди्рджी рдмрдиाрдХрд░ рдмीрдЬाрдкुрд░ рд▓ाрдП рдЧрдП। рдЙрди рдкрд░ рдпрд╣ рднी рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХुрддुрдмрд╢ाрд╣ рдХी рд╕ेрд╡ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдеी рдЬो рдЧोрд▓рдХोंрдбा рдХा рд╢ाрд╕рдХ рдеा рдФрд░ рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдХा рд╢рдд्рд░ु। рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рджो рд╕рд░рджाрд░ों рдХी рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдХे рдмाрдж рд╢ाрд╣ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХो рдЗрд╕ рд╢рд░्рдд рдкрд░ рдоुрдХ्рдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдХि рд╡े рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдкрд░ рд▓рдЧाрдо рдХрд╕ेंрдЧे। рдЕрдЧрд▓े рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ों рддрдХ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдмीрдЬीрдкुрд░ рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл рдХोрдИ рдЖрдХ्рд░рдордг рдирд╣ीं рдХिрдпा। рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиी рд╕ेрдиा рд╕ंрдЧрдаिрдд рдХी।
рдк्рд░рднुрддा рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░
рд╢ाрд╣рдЬी рдХी рдоुрдХ्рддि рдХी рд╢рд░्рддों рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рд╢िрд╡ाрдЬी рд░ाрдЬाрдиे рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рддो рдирд╣ीं рдХिрдпा рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджрдХ्рд╖िрдг-рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рдЕрдкрдиी рд╢рдХ्рддि рдмрдв़ाрдиे рдХी рдЪेрд╖्рдЯा рдХी। рдкрд░ рдЗрд╕ рдХ्рд░рдо рдоें рдЬाрд╡рд▓ी рдХा рд░ाрдЬ्рдп рдмाрдзा рдХा рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣ा рдеा। рдпрд╣ рд░ाрдЬ्рдп рд╕ाрддाрд░ा рдХे рд╕ुрджूрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рд╡ाрдоा рдФрд░ рдХृрд╖्рдгा рдирджी рдХे рдмीрдЪ рдоें рд╕्рдеिрдд рдеा। рдпрд╣ाँ рдХा рд░ाрдЬा рдЪрди्рдж्рд░рд░ाрд╡ рдоोрд░े рдеा рдЬिрд╕рдиे рдпे рдЬाрдЧीрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी। рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдоोрд░े рд╢ाрд╕рдХ рдЪрди्рдж्рд░рд░ाрд╡ рдХो рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рдоें рд╢рдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдХो рдХрд╣ा рдкрд░ рдЪрди्рдж्рд░рд░ाрд╡ рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдХे рд╕ाрде рдоिрд▓ рдЧрдпा। рд╕рди् резремрелрем рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЕрдкрдиी рд╕ेрдиा рд▓ेрдХрд░ рдЬाрд╡рд▓ी рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рджिрдпा। рдЪрди्рдж्рд░рд░ाрд╡ рдоोрд░े рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рджोрдиों рдкुрдд्рд░ों рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рд╕ाрде рд▓рдб़ाрдИ рдХी рдкрд░ рдЕрди्рдд рдоें рд╡े рдмрди्рджी рдмрдиा рд▓िрдП рдЧрдП рдкрд░ рдЪрди्рдж्рд░рд░ाрд╡ рднाрдЧ рдЧрдпा। рд╕्рдеाрдиीрдп рд▓ोрдЧों рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдЗрд╕ рдХृрдд्рдп рдХा рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा рдкрд░ рд╡े рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рдХुрдЪрд▓рдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣े। рдЗрд╕рд╕े рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдЙрд╕ рджुрд░्рдЧ рдоें рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рдЖрда рд╡ंрд╢ों рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдоिрд▓ рдЧрдИ। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХрдИ рдоाрд╡рд▓ рд╕ैрдиिрдХ рдоुрд░ाрд░рдмाрдЬी рджेрд╢рдкांрдбे рднी рд╢िрд╡ाрдЬी рдХी рд╕ेрдиा рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ो рдЧрдП।
рдоुрдЧрд▓ों рд╕े рдкрд╣рд▓ी рдоुрдарднेрдб़
рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдмीрдЬाрдкुрд░ рддрдеा рдоुрдЧрд▓ рджोрдиों рд╢рдд्рд░ु рдеे। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╢рд╣рдЬ़ाрджा рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рджрдХ्рдХрди рдХा рд╕ूрдмेрджाрд░ рдеा। рдЗрд╕ी рд╕рдордп рез рдирд╡рдо्рдмрд░ резремрелрем рдХो рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдЖрджिрд▓рд╢ाрд╣ рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ рдЬिрд╕рдХे рдмाрдж рдмीрдЬाрдкुрд░ рдоें рдЕрд░ाрдЬрдХрддा рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рдкैрджा рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдХрд░ рдФрд░ंрдЧрдЬ़ेрдм рдиे рдмीрдЬाрдкुрд░ рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХा рд╕ाрде рджेрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рдЙрд╕рдкрд░ рдзाрд╡ा рдмोрд▓ рджिрдпा। рдЙрдирдХी рд╕ेрдиा рдиे рдЬुрди्рдиाрд░ рдирдЧрд░ рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рдвेрд░ рд╕ाрд░ी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдХे рд╕ाрде реи00 рдШोрдб़े рд▓ूрдЯ рд▓िрдпे। рдЕрд╣рдорджрдирдЧрд░ рд╕े рен00 рдШोрдб़े, рдЪाрд░ рд╣ाрдеी рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧुрдг्рдбा рддрдеा рд░ेрд╕िрди рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рднी рд▓ूрдЯрдкाрдЯ рдордЪाрдИ। рдЗрд╕рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕े рдЦрдл़ा рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рдоैрдд्рд░ी рд╡ाрд░्рддा рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдИ। рд╢ाрд╣рдЬрд╣ाँ рдХे рдЖрджेрд╢ рдкрд░ рдФрд░ंрдЧрдЬेрдмрдиे рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ाрде рд╕рди्рдзि рдХрд░ рд▓ी рдФрд░ рдЗрд╕ी рд╕рдордп рд╢ाрд╣рдЬрд╣ाँрдмीрдоाрд░ рдкрдб़ рдЧрдпा। рдЙрд╕рдХे рд╡्рдпाрдзिрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ोрддे рд╣ी рдФрд░ंрдЧрдЬ़ेрдм рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдЪрд▓ा рдЧрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рд╢ाрд╣рдЬрд╣ाँ рдХो рдХैрдж рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдоुрдЧрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХा рд╢ाрд╣ рдмрди рдЧрдпा।
рдХोंрдХрдг рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░
рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдоें рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХी рдЕрдиुрдкрд╕्рдеिрддि рдФрд░ рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХी рдбрд╡ाँрдбोрд▓ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕्рдеिрдд рдХो рдЬाрдирдХрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рд╕рдорд░рдЬी рдХो рдЬंрдЬीрд░ा рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХो рдХрд╣ा। рдкрд░ рдЬंрдЬीрд░ा рдХे рд╕िрдж्рджिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдХी рд▓рдб़ाрдИ рдХрдИ рджिрдиों рддрдХ рдЪрд▓ी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЦुрдж рдЬंрдЬीрд░ा рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХिрдпा рдФрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдХोंрдХрдг рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдФрд░ рджрдорди рдХे рдкुрд░्рддрдЧाрд▓िрдпों рд╕े рд╡ाрд░्рд╖िрдХ рдХрд░ рдПрдХрдд्рд░ рдХिрдпा। рдХрд▓्рдпाрдг рддрдеा рднिрд╡рдг्рдбी рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╡рд╣ाँ рдиौрд╕ैрдиिрдХ рдЕрдб्рдбा рдмрдиा рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рд╕рдордп рддрдХ рд╢िрд╡ाрдЬी 40 рджुрд░्рдЧों рдХे рдоाрд▓िрдХ рдмрди рдЪुрдХे рдеे।
рдмीрдЬाрдкुрд░ рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖
рдЗрдзрд░ рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХे рдЖрдЧрд░ा (рдЙрдд्рддрд░ рдХी рдУрд░) рд▓ौрдЯ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдиे рднी рд░ाрд╣рдд рдХी рд╕ांрд╕ рд▓ी। рдЕрдм рд╢िрд╡ाрдЬी рд╣ी рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдмрд▓ рд╢рдд्рд░ु рд░рд╣ рдЧрдП рдеे। рд╢ाрд╣рдЬी рдХो рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдЕрдкрдиे рдкुрдд्рд░ рдХो рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рдоें рд░рдЦрдиे рдХो рдХрд╣ा рдЧрдпा рдеा рдкрд░ рд╢ाрд╣рдЬी рдиे рдЗрд╕рдоें рдЕрдкрдиी рдЕрд╕рдорд░्рдерддा рдЬाрд╣िрд░ рдХी। рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕े рдиिрдкрдЯрдиे рдХे рд▓िрдП рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдиे рдЕрдм्рджुрд▓्рд▓ाрд╣ рднрдЯाрд░ी (рдЕрдл़рдЬ़рд▓ рдЦाँ) рдХो рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рднेрдЬा। рдЕрдл़рдЬрд▓ рдиे 120000 рд╕ैрдиिрдХों рдХे рд╕ाрде 1659 рдоें рдХूрдЪ рдХिрдпा। рддुрд▓рдЬाрдкुрд░ рдХे рдорди्рджिрд░ों рдХो рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддा рд╣ुрдЖ рд╡рд╣ рд╕рддाрд░ा рдХे 30 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдЙрдд्рддрд░ рд╡ाрдИ, рд╢िрд░рд╡рд▓ рдХे рдирдЬрджीрдХ рддрдХ рдЖ рдЧрдпा। рдкрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдк्рд░рддाрдкрдЧрдв़ рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рд╣ी рд░рд╣े। рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рдиे рдЕрдкрдиे рджूрдд рдХृрд╖्рдгрдЬी рднाрд╕्рдХрд░ рдХो рд╕рди्рдзि-рд╡ाрд░्рддा рдХे рд▓िрдП рднेрдЬा। рдЙрд╕рдиे рдЙрд╕рдХे рдоाрд░्рдлрдд рдпे рд╕рди्рджेрд╢ рднिрдЬрд╡ाрдпा рдХि рдЕрдЧрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХी рдЕрдзीрдирддा рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓े рддो рд╕ुрд▓्рддाрди рдЙрд╕े рдЙрди рд╕рднी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджे рджेंрдЧे рдЬो рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рдоें рд╣ैं। рд╕ाрде рд╣ी рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рджрд░рдмाрд░ рдоें рдПрдХ рд╕рдо्рдоाрдиिрдд рдкрдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрдЧा। рд╣ाрд▓ांрдХि рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдоंрдд्рд░ी рдФрд░ рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░ рдЕрд╕ рд╕рди्рдзि рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рдеे рдкрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдпे рд╡ाрд░्рддा рд░ाрд╕ рдирд╣ीं рдЖрдИ। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХृрд╖्рдгрдЬी рднाрд╕्рдХрд░ рдХो рдЙрдЪिрдд рд╕рдо्рдоाрди рджेрдХрд░ рдЕрдкрдиे рджрд░рдмाрд░ рдоें рд░рдЦ рд▓िрдпा рдФрд░ рдЕрдкрдиे рджूрдд рдЧोрдкीрдиाрде рдХो рд╡рд╕्рддुрд╕्рдеिрддि рдХा рдЬाрдпрдЬा рд▓ेрдиे рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рдХे рдкाрд╕ рднेрдЬा। рдЧोрдкीрдиाрде рдФрд░ рдХृрд╖्рдгрдЬी рднाрд╕्рдХрд░ рд╕े рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдРрд╕ा рд▓рдЧा рдХि рд╕рди्рдзि рдХा рд╖рдбрдпрди्рдд्рд░ рд░рдЪрдХрд░ рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдмрди्рджी рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддा рд╣ै। рдЕрддः рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпुрдж्рдз рдХे рдмрджрд▓े рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рдХो рдПрдХ рдмрд╣ुрдоूрд▓्рдп рдЙрдкрд╣ाрд░ рднेрдЬा рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рдХो рд╕рди्рдзि рд╡ाрд░्рддा рдХे рд▓िрдП рд░ाрдЬी рдХिрдпा। рд╕рди्рдзि рд╕्рдерд▓ рдкрд░ рджोрдиों рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ैрдиिрдХ рдШाрдд рд▓рдЧाрдХрд░ рд░рдЦे рдеे рдоिрд▓рдиे рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЬрдм рджोрдиों рдоिрд▓े рддрдм рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рдиे рдЕрдкрдиे рдХрдЯ्рдпाрд░ рд╕े рд╢िрд╡ाрдЬी рдкे рд╡ाрд░ рдХिрдпा рдмрдЪाрд╡ рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рдХो рдЕрдкрдиे рд╡рд╕्рдд्рд░ों рд╡ाрдШрдирдЦो рд╕े рдоाрд░ рджिрдпा [резреж рдирд╡ंрдмрд░ резремрелреп]|
рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाँ рдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рдмाрдж рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдкрди्рд╣ाрд▓ा рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдкрд╡рдирдЧрдв़ рдФрд░ рд╡рд╕ंрддрдЧрдв़ рдХे рджुрд░्рдЧों рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрде рд╣ी рд╕ाрде рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд░ूрд╕्рддрдо рдЦाँ рдХे рдЖрдХ्рд░рдордг рдХो рд╡िрдлрд▓ рднी рдХिрдпा। рдЗрд╕рд╕े рд░ाрдЬाрдкुрд░ рддрдеा рджाрд╡ुрд▓ рдкрд░ рднी рдЙрдирдХा рдХрдм्рдЬा рд╣ो рдЧрдпा। рдЕрдм рдмीрдЬाрдкुрд░ рдоें рдЖрддंрдХ рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рдкैрджा рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдХे рд╕ाрдорди्рддों рдиे рдЖрдкрд╕ी рдорддрднेрдж рднुрд▓ाрдХрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХिрдпा। 2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1665 рдХो рдмीрдЬाрдкुрд░ी рд╕ेрдиा рдиे рдкрди्рд╣ाрд▓ा рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा। рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕ंрдХрдЯ рдоें рдлंрд╕ рдЪुрдХे рдеे рдкрд░ рд░ाрдд्рд░ि рдХे рдЕंрдзрдХाрд░ рдХा рд▓ाрдн рдЙрдаाрдХрд░ рд╡े рднाрдЧрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣े। рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдиे рд╕्рд╡рдпं рдХрдоाрди рд╕рдо्рд╣ाрд▓рдХрд░ рдкрди्рд╣ाрд▓ा, рдкрд╡рдирдЧрдв़ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╡ाрдкрд╕ рд▓े рд▓िрдпा, рд░ाрдЬाрдкुрд░ рдХो рд▓ूрдЯ рд▓िрдпा рдФрд░ рд╢्рд░ृंрдЧाрд░рдЧрдв़ рдХे рдк्рд░рдзाрди рдХो рдоाрд░ рдбाрд▓ा। рдЗрд╕ी рд╕рдордп рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдоें рд╕िрдж्рджीрдЬौрд╣рд░ рдХे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХे рдХाрд░рдг рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рд╕ाрде рд╕рдордЭौрддा рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЗрд╕ рд╕рди्рдзि рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдкिрддा рд╢ाрд╣рдЬी рдиे рдордз्рдпрд╕्рдерддा рдХा рдХाрдо рдХिрдпा। рд╕рди् 1662 рдоें рд╣ुрдИ рдЗрд╕ рд╕рди्рдзि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╢ाрд╕рдХ рдХी рдоाрди्рдпрддा рдоिрд▓ी। рдЗрд╕ी рд╕рди्рдзि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдХрд▓्рдпाрдг рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдкोрдг्рдбा рддрдХ (250 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░) рдХा рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЗрди्рджाрдкुрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рджाрд╡ुрд▓ рддрдХ (150 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░) рдХा рднूрднाрдЧ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рдоें рдЖ рдЧрдпा। рд╢िрд╡ाрдЬी рдХी рд╕ेрдиा рдоें рдЗрд╕ рд╕рдордп рддрдХ 30000 рдкैрджрд▓ рдФрд░ 1000 рдШुрдб़рд╕рд╡ाрд░ рд╣ो рдЧрдП рдеे।
рдоुрдЧрд▓ों рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖
рдЙрдд्рддрд░ рднाрд░рдд рдоें рдмाрджрд╢ाрд╣ рдмрдирдиे рдХी рд╣ोрдб़ рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХा рдз्рдпाрди рджрдХ्рд╖िрдг рдХी рддрд░рдл рдЧрдпा। рд╡ो рд╢िрд╡ाрдЬी рдХी рдмрдв़рддी рдк्рд░рднुрддा рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рдеा рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдкрд░ рдиिрдпрди्рдд्рд░рдг рд░рдЦрдиे рдХे рдЙрдж्рдпेрд╢्рдп рд╕े рдЕрдкрдиे рдоाрдоा рд╢ाрдЗрд╕्рддा рдЦाँ рдХो рджрдХ्рд╖िрдг рдХा рд╕ूрдмेрджाрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рд╢ाрдЗрд╕्рдХा рдЦाँ рдЕрдкрдиे рез,релреж,режрежреж рдлोрдЬ рд▓ेрдХрд░ рд╕ूрдкрди рдФрд░ рдЪाрдХрди рдХे рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рдкूрдиा рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдпा। рдЙрд╕рдиे рей рд╕ाрд▓ рддрдХ рдоाрд╡рд▓ рдоें рд▓ुрдЯрдоाрд░ рдХि। рдПрдХ рд░ाрдд рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЕрдкрдиे рейрелреж рдорд╡рд▓ो рдХे рд╕ाрде рдЙрдирдкрд░ рд╣рдорд▓ा рдХрд░ рджिрдпा। рд╢ाрдЗрд╕्рддा рддो рдЦिрдб़рдХी рдХे рд░ाрд╕्рддे рдмрдЪ рдиिрдХрд▓рдиे рдоें рдХाрдордпाрдм рд░рд╣ा рдкрд░ рдЙрд╕े рдЗрд╕ी рдХ्рд░рдо рдоें рдЕрдкрдиी рдЪाрд░ рдЕंрдЧुрд▓िрдпों рд╕े рд╣ाрде рдзोрдиा рдкрдб़ा। рд╢ाрдЗрд╕्рддा рдЦाँ рдХे рдкुрдд्рд░, рддрдеा рдЪाрд▓ीрд╕ рд░рдХ्рд╖рдХों рдФрд░ рдЕрдирдЧिрдирдд рд╕ैрдиिрдХों рдХा рдХрдд्рд▓ рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХे рдмाрдж рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рд╢ाрдЗрд╕्рддा рдХो рджрдХ्рдХрди рдХे рдмрджрд▓े рдмंрдЧाрд▓ рдХा рд╕ूрдмेрджाрд░ рдмрдиा рджिрдпा рдФрд░ рд╢ाрд╣рдЬाрджा рдоुрдЕрдЬ्рдЬрдо рд╢ाрдЗрд╕्рддा рдХी рдЬрдЧрд╣ рд▓ेрдиे рднेрдЬा рдЧрдпा।
рд╕ूрд░рдд рдоें рд▓ूрдЯ
рдЗрд╕ рдЬीрдд рд╕े рд╢िрд╡ाрдЬी рдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ। 6 рд╕ाрд▓ рд╢ाрд╕्рддाрдЦाрди рдиे рдЕрдкрдиी резрелрежрежрежреж рдл़ौрдЬ рд▓ेрдХрд░ рд░ाрдЬा рд╢िрд╡ाрдЬी рдХा рдкुрд░ा рдоुрд▓ुрдЦ рдЬрд▓ाрдХрд░ рддрдмाрд╣ рдХрд░ рджिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рд▓िрдП рдЙрд╕् рдХा рд╣рд░्рдЬाрдиा рд╡рд╕ूрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдпे рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдоुрдЧрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд▓ूрдЯрдкाрдЯ рдордЪाрдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХिрдпा। рд╕ूрд░рдд рдЙрд╕ рд╕рдордп рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХा рдЧрдв़ рдеा рдФрд░ рд╣िрди्рджुрд╕्рддाрдиी рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХे рд▓िрдП рд╣рдЬ рдкрд░ рдЬाрдиे рдХा рдж्рд╡ाрд░। рдпрд╣ рдПрдХ рд╕рдоृрдж्рдз рдирдЧрд░ рдеा рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдеा। рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЪाрд░ рд╣рдЬाрд░ рдХी рд╕ेрдиा рдХे рд╕ाрде рдЫः рджिрдиों рддрдХ рд╕ूрд░рдд рдХो рдХे рдзрдиाрдб्рдп рд╡्рдпाрдкाрд░ीрдХो рд▓ूрдЯा рдЖрдо рдЖрджрдоी рдХो рдирд╣ीं рд▓ूрдЯा рдФрд░ рдлिрд░ рд▓ौрдЯ рдЧрдП। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдХा рдЬ़िрдХ्рд░ рдбрдЪ рддрдеा рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдиे рдЕрдкрдиे рд▓ेрдЦों рдоें рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрд╕ рд╕рдордп рддрдХ рдпूрд░ोрдкीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдиे рднाрд░рдд рддрдеा рдЕрди्рдп рдПрд╢िрдпाрдИ рджेрд╢ों рдоें рдмрд╕ рдЧрдпे рдеे। рдиाрджिрд░ рд╢ाрд╣ рдХे рднाрд░рдд рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рддрдХ (1739) рдХिрд╕ी рднी рдп़ूрд░ोрдкीрдп рд╢рдХ्рддि рдиे рднाрд░рддीрдп рдоुрдЧрд▓ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХी рдирд╣ीं рд╕ोрдЪी рдеी।
рд╕ूрд░рдд рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдХी рд▓ूрдЯ рд╕े рдЦिрди्рди рд╣ोрдХрд░ рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рдЗрдиाрдпрдд рдЦाँ рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдЧрдпाрд╕ुрдж्рджीрди рдЦां рдХो рд╕ूрд░рдд рдХा рдлौрдЬрджाрд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा। рдФрд░ рд╢рд╣рдЬाрджा рдоुрдЕрдЬ्рдЬрдо рддрдеा рдЙрдкрд╕ेрдиाрдкрддि рд░ाрдЬा рдЬрд╕рд╡ंрдд рд╕िंрд╣ рдХी рдЬрдЧрд╣ рджिрд▓ेрд░ рдЦाँ рдФрд░ рд░ाрдЬा рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХी рдЧрдИ। рд░ाрдЬा рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдиे рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди, рдпूрд░ोрдкीрдп рд╢рдХ्рддिрдпाँ рддрдеा рдЫोрдЯे рд╕ाрдорди्рддों рдХा рд╕рд╣рдпोрдЧ рд▓ेрдХрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рджिрдпा। рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рд╣ाрдиि рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рд╣ाрд░ рдХी рд╕рдо्рднाрд╡рдиा рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рд╕рди्рдзि рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рднेрдЬा। рдЬूрди 1665 рдоें рд╣ुрдИ рдЗрд╕ рд╕рди्рдзि рдХे рдоुрддाрдмिрдХ рд╢िрд╡ाрдЬी 23 рджुрд░्рдЧ рдоुрдЧ़рд▓ों рдХो рджे рджेंрдЧे рдФрд░ рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдЙрдирдХे рдкाрд╕ рдХेрд╡рд▓ 12 рджुрд░्рдЧ рдмрдЪ рдЬाрдПँрдЧे। рдЗрди 23 рджुрд░्рдЧों рд╕े рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЖрдорджрдиी 4 рд▓ाрдЦ рд╣ूрдг рд╕ाрд▓ाрдиा рдеी। рдмाрд▓ाрдШाрдЯ рдФрд░ рдХोंрдХрдг рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдоिрд▓ेंрдЧे рдкрд░ рдЙрди्рд╣ें рдЗрд╕рдХे рдмрджрд▓े рдоें 13 рдХिрд╕्рддों рдоें 40 рд▓ाрдЦ рд╣ूрдг рдЕрджा рдХрд░рдиे рд╣ोंрдЧे। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдк्рд░рддिрд╡рд░्рд╖ 5 рд▓ाрдЦ рд╣ूрдг рдХा рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рднी рд╡े рджेंрдЧे। рд╢िрд╡ाрдЬी рд╕्рд╡рдпं рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХे рджрд░рдмाрд░ рдоें рд╣ोрдиे рд╕े рдоुрдХ्рдд рд░рд╣ेंрдЧे рдкрд░ рдЙрдирдХे рдкुрдд्рд░ рд╢рдо्рднाрдЬी рдХो рдоुрдЧрд▓ рджрд░рдмाрд░ рдоें рдЦिрджрдордд рдХрд░рдиी рд╣ोрдЧी। рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл़ рд╢िрд╡ाрдЬी рдоुрдЧрд▓ों рдХा рд╕ाрде рджेंрдЧे।
рдЖрдЧрд░ा рдоें рдЖрдоंрдд्рд░рдг рдФрд░ рдкрд▓ाрдпрди
рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдЖрдЧрд░ा рдмुрд▓ाрдпा рдЧрдпा рдЬрд╣ाँ рдЙрди्рд╣ें рд▓рдЧा рдХि рдЙрди्рд╣ें рдЙрдЪिрдд рд╕рдо्рдоाрди рдирд╣ीं рдоिрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл़ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рд░ोрд╢ рднрд░े рджрд░рдмाрд░ рдоें рджिрдЦाрдпा рдФрд░ рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдкрд░ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕рдШाрдд рдХा рдЖрд░ोрдк рд▓рдЧाрдпा। рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдЗрд╕рд╕े рдХ्рд╖ुрдм्рдз рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдирдЬ़рд░рдХैрдж рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЙрдирдкрд░ релрежрежреж рд╕ैрдиिрдХों рдХे рдкрд╣рд░े рд▓рдЧा рджिрдпे। рдХुрдЫ рд╣ी рджिрдиों рдмाрдж (резрео рдЕрдЧрд╕्рдд резремремрем рдХो) рд░ाрдЬा рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдоाрд░ рдбाрд▓рдиे рдХा рдЗрд░ाрджा рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХा рдеा। рд▓ेрдХिрди рдЕрдкрдиे рдЕрдЬोрдб рд╕ाрд╣рд╕ рдУрд░ рдпुрдХ्рддि рдХे рд╕ाрде рд╢िрд╡ाрдЬी рдФрд░ рд╕рдо्рднाрдЬी рджोрдиों рдЗрд╕рд╕े рднाрдЧрдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣े[резрен рдЕрдЧрд╕्рдд резремремрем]। рд╕рдо्рднाрдЬी рдХो рдордеुрд░ा рдоें рдПрдХ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХे рдпрд╣ाँ рдЫोрдб़ рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдмрдиाрд░рд╕, рдЧрдпे, рдкुрд░ी рд╣ोрддे рд╣ुрдП рд╕рдХुрд╢рд▓ рд░ाрдЬрдЧрдв़ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдП [реи рд╕िрддрдо्рдмрд░ резремремрем]। рдЗрд╕рд╕े рдорд░ाрдаों рдХो рдирд╡рдЬीрд╡рди рд╕ा рдоिрд▓ рдЧрдпा। рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рдЬрдпрд╕िंрд╣ рдкрд░ рд╢рдХ рдХрд░рдХे рдЙрд╕рдХी рд╣рдд्рдпा рд╡िрд╖ рджेрдХрд░ рдХрд░рд╡ा рдбाрд▓ी। рдЬрд╕рд╡ंрдд рд╕िंрд╣ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд╣рд▓ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╕рди् 1668 рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдоुрдЧрд▓ों рдХे рд╕ाрде рджूрд╕рд░ी рдмाрд░ рд╕рди्рдзि рдХी। рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рд░ाрдЬा рдХी рдоाрди्рдпрддा рджी। рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдкुрдд्рд░ рд╢рдо्рднाрдЬी рдХो 5000 рдХी рдордирд╕рдмрджाрд░ी рдоिрд▓ी рдФрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдкूрдиा, рдЪाрдХрди рдФрд░ рд╕ूрдкा рдХा рдЬिрд▓ा рд▓ौрдЯा рджिрдпा рдЧрдпा। рдкрд░, рд╕िंрд╣рдЧрдв़ рдФрд░ рдкुрд░рди्рджрд░ рдкрд░ рдоुрдЧ़рд▓ों рдХा рдЕрдзिрдкрдд्рдп рдмрдиा рд░рд╣ा। рд╕рди् 1670 рдоें рд╕ूрд░рдд рдирдЧрд░ рдХो рджूрд╕рд░ी рдмाрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рд▓ूрдЯा। рдирдЧрд░ рд╕े 132 рд▓ाрдЦ рдХी рд╕рдо्рдкрдд्рддि рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рд╣ाрде рд▓рдЧी рдФрд░ рд▓ौрдЯрддे рд╡рдХ्рдд рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЧрд▓ рд╕ेрдиा рдХो рд╕ूрд░рдд рдХे рдкाрд╕ рдлिрд░ рд╕े рд╣рд░ाрдпा।
рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ
рд╕рди् резремренрек рддрдХ рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЙрди рд╕ाрд░े рдк्рд░рджेрд╢ों рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा рдеा рдЬो рдкुрд░рди्рджрд░ рдХी рд╕рди्рдзि рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЙрди्рд╣ें рдоुрдЧ़рд▓ों рдХो рджेрдиे рдкрдб़े рдеे। рдкрд╢्рдЪिрдоी рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣िрди्рджू рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рдмाрдж рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЕрдкрдиा рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ा, рдкрд░рди्рддु рдм्рд░ाрд╣рдордгों рдиे рдЙрдирдХा рдШोрд░ рд╡िрд░ोрдз рдХिрдпा। (рд╕рди्рджрд░्рдн рджिрдЬीрдП) рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдиिрдЬी рд╕рдЪिрд╡ рдмाрд▓ाрдЬी рдЖрд╡ рдЬी рдиे рдЗрд╕े рдПрдХ рдЪुрдиौрддी рдХे рд░ूрдк рдоें рд▓िрдпा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдиे рдХाрд╢ी рдоें рдЧंрдЧाрдн рдирдордХ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХे рдкाрд╕ рддीрди рджूрддो рдХो рднेрдЬा, рдХिрди्рддु рдЧंрдЧा рдиे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдаुрдХрд░ा рджिрдпा рдХ्рдпोंрдХि рд╢िрд╡ाрдЬी рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рдирд╣ीं рдеे рдЙрд╕рдиे рдХрд╣ा рдХी рдХ्рд╖рдд्рд░िрдпрддा рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд▓ाрдУ рддрднी рд╡рд╣ рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХрд░ेрдЧा। рдмाрд▓ाрдЬी рдЖрд╡ рдЬी рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоेрд╡ाрдб рдХे рд╕िрд╕ोрджिрдпा рд╡ंрд╢ рд╕े рд╕рдордмंрдж्рдз рдХे рдк्рд░рдоाрдг рднेрдЬे рдЬिрд╕рд╕े рд╕ंрддुрд╖्рдЯ рд╣ोрдХрд░ рд╡рд╣ рд░ाрдпрдЧрдв़ рдЖрдпा рдУрд░ рдЙрд╕рдиे рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХिрдпा। рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХे рдмाрдж рднी рдкूрдиा рдХे рдм्рд░ाрд╣्рдордгों рдиे рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рд░ाрдЬा рдоाрдирдиे рд╕े рдордиा рдХрд░ рджिрдпा рд╡िрд╡рд╢ рд╣ोрдХрд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдЕрд╖्рдЯрдк्рд░рдзाрди рдоंрдбрд▓ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд░рдиी рдкрдб़ी [2]। рд╡िрднिрди्рди рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рджूрддों, рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╡िрджेрд╢ी рд╡्рдпाрдкाрд░िрдпों рдХो рднी рдЗрд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЫрдд्рд░рдкрддि рдХी рдЙрдкाрдзि рдЧ्рд░рд╣рдг рдХी। рдХाрд╢ी рдХे рдкрдг्рдбिрдд рд╡िрд╢ेрд╢्рд╡рд░ рдЬी рднрдЯ्рдЯ рдХो рдЗрд╕рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдкрд░ рдЙрдирдХे рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХे 12 рджिрди рдмाрдж рд╣ी рдЙрдирдХी рдоाрддा рдХा рджेрд╣ांрдд рд╣ो рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдХाрд░рдг рд╕े 4 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1674 рдХो рджूрд╕рд░ी рдмाрд░ рдЙрдирдХा рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рд╣ुрдЖ। рджो рдмाрд░ рд╣ुрдП рдЗрд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рд▓рдЧрднрдЧ 50 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдЦрд░्рдЪ рд╣ुрдП। рдЗрд╕ рд╕рдоाрд░ोрд╣ рдоें рд╣िрди्рджू рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХा рдЙрдж्рдШोрд╖ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рд╡िрдЬрдпрдирдЧрд░ рдХे рдкрддрди рдХे рдмाрдж рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ा рд╣िрди्рджूрд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдеा। рдПрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╢ाрд╕рдХ рдХी рддрд░рд╣ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдиाрдо рдХा рд╕िрдХ्рдХा рдЪрд▓рд╡ाрдпा। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдиे рдХोंрдХрдг рд╡िрдЬрдп рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рджो рд╕ेрдиाрдзीрд╢ों рдХो рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рднेрдЬा рдкрд░ рд╡े рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣े।
рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рджिрдЧ्рд╡िрдЬрдп
рд╕рди् 1677-78 рдоें рд╢िрд╡ाрдЬी рдХा рдз्рдпाрди рдХрд░्рдиाрдЯрдХ рдХी рдУрд░ рдЧрдпा। рдмрдо्рдмрдИ рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдХोंрдХрдг, рддुंрдЧрднрдж्рд░ा рдирджी рдХे рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рдмेрд▓рдЧाँрд╡ рддрдеा рдзाрд░рд╡ाрдб़ рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдоैрд╕ूрд░, рд╡ैрд▓ाрд░ी, рдд्рд░िрдЪूрд░ рддрдеा рдЬिंрдЬी рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж 4 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1680 рдХो рд╢िрд╡ाрдЬी рдХा рджेрд╣ाрди्рдд рд╣ो рдЧрдпा।
рдоृрдд्рдпु рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░
рддीрди рд╕рдк्рддाрд╣ рдХी рдмीрдоाрд░ी рдХे рдмाрдж рд╢िрд╡ाрдЬी рдХी рдоृрдд्рдпु 3 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 1680 рдоें рд╣ुрдИ। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдЙрдд्рддрд░ाрдзिрдХाрд░ рд╕ंрднाрдЬी рдХो рдоिрд▓े। рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рдЬ्рдпेрд╖्рда рдкुрдд्рд░ рд╕ंрднाрдЬी рдеे рдФрд░ рджूрд╕ी рдкрдд्рдиी рд╕े рд░ाрдЬाрд░ाрдо рдиाрдо рдПрдХ рджूрд╕рд░ा рдкुрдд्рд░ рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд░ाрдЬाрд░ाрдо рдХी рдЙрдо्рд░ рдоाрдд्рд░ 10 рд╡рд░्рд╖ рдеी рдЕрддः рдорд░ाрдаों рдиे рд╢рдо्рднाрдЬी рдХो рд░ाрдЬा рдоाрди рд▓िрдпा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рд░ाрдЬा рд╢िрд╡ाрдЬी рдХा рджेрд╣ाрди्рдд рджेрдЦрдХрд░ рдЕрдкрдиी рдкूрд░े рднाрд░рдд рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдХрд░рдиे рдХि рдЕрднिрд▓ाрд╢ा рд╕े рдЕрдкрдиी рел,режреж,режрежреж рд╕ेрдиा рд╕ाрдЧрд░ рд▓ेрдХрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдЬीрддрдиे рдиिрдХрд▓ा। рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдЖрддेрд╣ी рдЕрджिрд▓्рд╢ाрд╣ि реи рджिрдиो рдоें рдУрд░ рдХुрддुрдмрд╢рд╣ि рез рд╣ि рджिрдиो рдоें рдЦрддрдо рдХрд░ рджी। рдкрд░ рд░ाрдЬा рд╕ंрднाрдЬी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдорд░ाрдаाрдУ рдиे реп рд╕ाрд▓ рдпुрдж्рдз рдХрд░рддे рд╣ुрдпे рдЕрдкрдиी рд╕्рд╡рддрди्рдд्рд░рддा рдмрд░рдХрд░ाрд░ рд░рдЦी। рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХे рдкुрдд्рд░ рд╢рд╣рдЬाрджा рдЕрдХрдмрд░ рдиे рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл़ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХрд░ рджिрдпा। рд╕ंрднाрдЬी рдиे рдЙрд╕рдХो рдЕрдкрдиे рдпрд╣ाँ рд╢рд░рдг рджी। рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рдЕрдм рдлिрд░ рдЬोрд░рджाрд░ рддрд░िрдХेрд╕े рд╕ंрднाрдЬी рдХे рдЦ़िрд▓ाрдл़ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиा рд╢ुрд░ु рдХिрдпा। рдЙрд╕рдиे рдЕрди्рддрддः 1689 рдоें рд╕ंрднाрдЬी рдХे рдмिрд╡ी рдХे рд╕рдЧे рднाрдИ рдиे рдпाрдиे рдЧрдгोрдЬी рд╢िрд░्рдХे рдХी рдоुрдЦрдмрд░ी рд╕े рд╕ंрднाрдЬी рдХो рдоुрдХрд░рд╡ рдЦाँ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрди्рджी рдмрдиा рд▓िрдпा। рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рд░ाрдЬा рд╕ंрднाрдЬी рд╕े рдмрджрд╕рд▓ूрдХी рдХी рдФрд░ рдмुрд░ा рд╣ाрд▓ рдХрд░ рдХे рдоाрд░ рджिрдпा। рдЕрдкрдиी рд░ाрдЬा рдХो рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдиे рдмрджрд╕ुрд▓ुрдХि рдУрдЙрд░ рдмुрд░ी рд╣ाрд▓ рдоाрд░ा рд╣ुрдЖ рджेрдЦрдХрд░ рд╕рдмी рдорд░ाрдаा рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп рдХ्рд░ोрдзिрдд рд╣ुрдЖ। рдЙрди्рд╣ोрдиे рдЕрдкрдиी рдкुрд░ी рддाрдХрдж рд╕े рддीрд╕рд░ा рд░ाрдЬा рд░ाрдо рдХे рдиेрдд्рд░ुрдд्рд╡ рдоें рдоुрдЧрд▓ों рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рдЬाрд░ी рд░рдЦा। 1700 рдЗрд╕्рд╡ी рдоें рд░ाрдЬाрд░ाрдо рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЧрдИ। рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд░ाрдЬाрд░ाрдо рдХी рдкрдд्рдиी рддाрд░ाрдмाрдИ рдиे 4 рд╡рд░्рд╖ीрдп рдкुрдд्рд░ рд╢िрд╡ाрдЬी рдж्рд╡िрддीрдп рдХी рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдХा рдмрдирдХрд░ рд░ाрдЬ рдХрд░рддी рд░рд╣ी। рдЖрдЦिрд░рдХाрд░ реирел рд╕ाрд▓ рдорд░ाрдаा рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдпूрджрдз рд▓рдбрдХे рдердХे рд╣ुрдпे рдФрд░ंрдЧрдЬेрдмрдХी рдЙрд╕ी рдЫ्рдд्рд░рдкрддी рд╢िрд╡ाрдЬी рдХे рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп рдоें рджрдлрди рд╣ुрдпे।
рд╢ाрд╕рди рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡
рд╢िрд╡ाрдЬी рдХो рдПрдХ рдХुрд╢рд▓ рдФрд░ рдк्рд░рдмुрдж्рдз рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдпрдж्рдпрдкि рдЙрдирдХो рдЕрдкрдиे рдмрдЪрдкрди рдоें рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рд╢िрдХ्рд╖ाрдХुрдЫ рдЦाрд╕ рдирд╣ीं рдоिрд▓ी рдеी, рдкрд░ рд╡े рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдФрд░ рд░ाрдЬрдиीрддि рд╕े рд╕ुрдкрд░िрдЪिрдд рдеे। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢ुрдХ्рд░ाрдЪाрд░्рдп рддрдеा рдХौрдЯिрд▓्рдпрдХो рдЖрджрд░्рд╢ рдоाрдирдХрд░ рдХूрдЯрдиीрддि рдХा рд╕рд╣ाрд░ा рд▓ेрдиा рдХрдИ рдмाрд░ рдЙрдЪिрдд рд╕рдордЭा рдеा। рдЕрдкрдиे рд╕рдордХाрд▓ीрди рдоुрдЧрд▓ों рдХी рддрд░рд╣ рд╡рд╣ рднी рдиिрд░ंрдХुрд╢ рд╢ाрд╕рдХ рдеे, рдЕрд░्рдеाрдд рд╢ाрд╕рди рдХी рд╕рдоूрдЪी рдмाрдЧрдбोрд░ рд░ाрдЬा рдХे рд╣ाрде рдоें рд╣ी рдеी। рдкрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХीрдп рдХाрд░्рдпों рдоें рдорджрдж рдХे рд▓िрдП рдЖрда рдоंрдд्рд░िрдпों рдХी рдПрдХ рдкрд░िрд╖рдж рдеी рдЬिрди्рд╣ें рдЕрд╖्рдЯрдк्рд░рдзाрди рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рдЗрд╕рдоें рдоंрдд्рд░िрдпों рдХे рдк्рд░рдзाрди рдХो рдкेрд╢рд╡ा рдХрд╣рддे рдеे рдЬो рд░ाрдЬा рдХे рдмाрдж рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣рд╕्рддी рдеा। рдЕрдоाрдд्рдп рд╡िрдд्рдд рдФрд░ рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдХे рдХाрд░्рдпों рдХो рджेрдЦрддा рдеा рддो рдоंрдд्рд░ी рд░ाрдЬा рдХी рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рджैрдирди्рджिрдиी рдХा рдЦрдпाрд▓ рд░рдЦाрддा рдеा। рд╕рдЪिрд╡ рджрдл़рддрд░ी рдХाрдо рдХрд░рддे рдеे рдЬिрд╕рдоे рд╢ाрд╣ी рдоुрд╣рд░ рд▓рдЧाрдиा рдФрд░ рд╕рди्рдзि рдкрдд्рд░ों рдХा рдЖрд▓ेрдЦ рддैрдпाрд░ рдХрд░рдиा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рдеे। рд╕ुрдорди्рдд рд╡िрджेрд╢ рдоंрдд्рд░ी рдеा। рд╕ेрдиा рдХे рдк्рд░рдзाрди рдХो рд╕ेрдиाрдкрддि рдХрд╣рддे рдеे। рджाрди рдФрд░ рдзाрд░्рдоिрдХ рдоाрдорд▓ों рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдХो рдкрдг्рдбिрддрд░ाрд╡ рдХрд╣рддे рдеे। рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ рди्рдпाрдпिрдХ рдоाрдорд▓ों рдХा рдк्рд░рдзाрди рдеा।
рдорд░ाрдаा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рддीрди рдпा рдЪाрд░ рд╡िрднाрдЧों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рдеा। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдк्рд░ाрди्рдд рдоें рдПрдХ рд╕ूрдмेрджाрд░ рдеा рдЬिрд╕े рдк्рд░ाрди्рддрдкрддि рдХрд╣ा рдЬाрддा рдеा। рд╣рд░ेрдХ рд╕ूрдмेрджाрд░ рдХे рдкाрд╕ рднी рдПрдХ рдЕрд╖्рдЯрдк्рд░рдзाрди рд╕рдоिрддि рд╣ोрддी рдеी। рдХुрдЫ рдк्рд░ाрди्рдд рдХेрд╡рд▓ рдХрд░рджाрддा рдеे рдФрд░ рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдоाрдорд▓े рдоें рд╕्рд╡рддंрдд्рд░। рди्рдпाрдпрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдк्рд░ाрдЪीрди рдкрдж्рдзрддि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеी। рд╢ुрдХ्рд░ाрдЪाрд░्рдп, рдХौрдЯिрд▓्рдп рдФрд░ рд╣िрди्рджू рдзрд░्рдорд╢ाрд╕्рдд्рд░ों рдХो рдЖрдзाрд░ рдоाрдирдХрд░ рдиिрд░्рдгрдп рджिрдпा рдЬाрддा рдеा। рдЧाँрд╡ рдХे рдкрдЯेрд▓ рдлौрдЬрджाрд░ी рдоुрдХрджрдоों рдХी рдЬाँрдЪ рдХрд░рддे рдеे। рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдЖрдп рдХा рд╕ाрдзрди рднूрдоिрдХрд░ рдеा рдкрд░ рдЪौрде рдФрд░ рд╕рд░рджेрд╢рдоुрдЦी рд╕े рднी рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд╡рд╕ूрд▓ा рдЬाрддा рдеा। 'рдЪौрде' рдкрдб़ोрд╕ी рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдХी рдЧाрд░ंрдЯी рдХे рд▓िрдП рд╡рд╕ूрд▓े рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдХрд░ рдеा। рд╢िрд╡ाрдЬी рдЕрдкрдиे рдХो рдорд░ाрдаों рдХा рд╕рд░рджेрд╢рдоुрдЦ рдХрд╣рддा рдеे рдФрд░ рдЗрд╕ी рд╣ैрд╕िрдпрдд рд╕े рд╕рд░рджेрд╢рдоुрдЦी рдХрд░ рд╡рд╕ूрд▓ा рдЬाрддा рдеा।
рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдПрдХ рдоंрдд्рд░ी (рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рдЕрдоाрдд्рдп) рдХो рд╢ाрд╕рдХीрдп рдЙрдкрдпोрдЧ рдоें рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдлाрд░рд╕ी рд╢рдм्рджों рдХे рд▓िрдпे рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рдж рдиिрд░्рдоिрдд рдХрд░рдиे рдХा рдХाрд░्рдп рд╕ौंрдкा। рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рдЕрдоाрдд्рдп рдиे рдзुрди्рдзिрд░ाрдЬ рдиाрдордХ рд╡िрдж्рд╡ाрди рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े 'рд░ाрдЬ्рдпрд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░рдХोрд╢' рдиाрдордХ рдЧ्рд░рди्рде рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ рдХोрд╢ рдоें резрейреореж рдлाрд░рд╕ी рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╢рдм्рджों рдХे рддुрд▓्рдп рд╕ंрд╕्рдХृрдд рд╢рдм्рдж рдеे। рдЗрд╕рдоें рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░ рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै-
- рдХृрддे рдо्рд▓ेрдЪ्рдЫोрдЪ्рдЫेрджे рднुрд╡ि рдиिрд░рд╡рд╢ेрд╖ं рд░рд╡िрдХुрд▓ा-
- рд╡рддंрд╕ेрдиाрдд्рдпрд░्рдеं рдпрд╡рдирд╡рдЪрдиैрд░्рд▓ुрдк्рддрд╕рд░рдгीрдо्।
- рдиृрдкрд╡्рдпाрд╣ाрд░ाрд░्рдеं рд╕ рддु рд╡िрдмुрдзрднाрд╖ां рд╡िрддрдиिрддुрдо्।
- рдиिрдпुрдХ्рддोрд╜рднूрдж्рд╡िрдж्рд╡ाрди्рдиृрдкрд╡рд░ рд╢िрд╡рдЪ्рдЫрдд्рд░рдкрддिрдиा ॥реорез॥
рдзाрд░्рдоिрдХ рдиीрддि
рд╢िрд╡ाрдЬी рдПрдХ рд╕рдорд░्рдкिрдд рд╣िрди्рджु рдеे рддрдеा рд╡рд╣ рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕рд╣िрд╖्рдгु рднी рдеे। рдЙрдирдХे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдоुрд╕рд▓рдоाрдиों рдХो рдзाрд░्рдоिрдХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдеी। рдХрдИ рдорд╕्рдЬिрджों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд▓िрдП рд╢िрд╡ाрдЬी рдиे рдЕрдиुрджाрди рджिрдпा। рд╣िрди्рджू рдкрдг्рдбिрддों рдХी рддрд░рд╣ рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╕рди्рддों рдФрд░ рдл़рдХीрд░ों рдХो рднी рд╕рдо्рдоाрди рдк्рд░ाрдк्рдд рдеा। рдЙрдирдХी рд╕ेрдиा рдоें рдоुрд╕рд▓рдоाрди рд╕ैрдиिрдХ рднी рдеे। рд╢िрд╡ाрдЬी рд╣िрди्рджू рд╕ंрдХृрддि рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддे рдеे। рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рд╣िрди्рджूрдоूрд▓्рдпों рддрдеा рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рдЬाрддा рдеा। рд╡рд╣ рдЕрдкрдиे рдЕрднिрдпाрдиों рдХा рдЖрд░рдо्рдн рднी рдЕрдХрд╕рд░ рджрд╢рд╣рд░ा рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдХрд░рддे рдеे।
рдЪрд░िрдд्рд░
рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХो рдЕрдкрдиे рдкिрддा рд╕े рд╕्рд╡рд░ाрдЬ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ी рдоिрд▓ी рдЬрдм рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╕ुрд▓्рддाрди рдиे рд╢ाрд╣рдЬी рд░ाрдЬे рдХो рдмрди्рджी рдмрдиा рд▓िрдпा рддो рдПрдХ рдЖрджрд░्рд╢ рдкुрдд्рд░ рдХी рддрд░рд╣ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмीрдЬाрдкुрд░ рдХे рд╢ाрд╣ рд╕े рд╕рди्рдзि рдХрд░ рд╢ाрд╣рдЬी рд░ाрдЬे рдХो рдЫुрдб़рд╡ा рд▓िрдпा। рдЗрд╕рд╕े рдЙрдирдХे рдЪрд░िрдд्рд░ рдоें рдПрдХ рдЙрджाрд░ рдЕрд╡рдпрд╡ рдйрдЬрд░ рдЖрддा рд╣ै। рдЙрд╕ेрдХ рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдкिрддा рдХी рд╣рдд्рдпा рдирд╣ीं рдХрд░рд╡ाрдИ рдЬैрд╕ा рдХि рдЕрди्рдп рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдХिрдпा рдХрд░рддे рдеे। рд╢ाрд╣рдЬी рд░ाрдЬे рдХे рдорд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиा рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХрд░рд╡ाрдпा рд╣ँрд▓ांрдХि рд╡ो рдЙрд╕ рд╕рдордп рддрдХ рдЕрдкрдиे рдкिрддा рд╕े рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╣ोрдХрд░ рдПрдХ рдмрдб़े рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕрдзिрдкрддि рд╣ो рдЧрдпे рдеे। рдЙрдирдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдХो рд╕рдм рд▓ोрдЧ рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рдеे рдпрд╣ी рдХाрд░рдг рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рдХोрдИ рдЖрди्рддрд░िрдХ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдЬैрд╕ी рдк्рд░рдоुрдЦ рдШрдЯрдиा рдирд╣ीं рд╣ुрдИ рдеी।
рд╡рд╣ рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рд╕ेрдиाрдиाрдпрдХ рдХे рд╕ाрде рдПрдХ рдЕрдЪ्рдЫे рдХूрдЯрдиीрддिрдЬ्рдЮ рднी рдеे। рдХрдИ рдЬрдЧрд╣ों рдкрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕ीрдзे рдпुрдж्рдз рд▓рдб़рдиे рдХी рдмрдЬाрдп рдпुрдж्рдз рд╕े рднाрдЧ рд▓िрдпा рдеा। рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ी рдЙрдирдХी рдХूрдЯрдиीрддि рдеी, рдЬो рд╣рд░ рдмाрд░ рдмрдб़े рд╕े рдмрдб़े рд╢рдд्рд░ु рдХो рдоाрдд рджेрдиे рдоें рдЙрдирдХा рд╕ाрде рджेрддी рд░рд╣ी।
рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी "рдЧрдиिрдоी рдХाрд╡ा" рдиाрдордХ рдХूрдЯрдиीрддि, рдЬिрд╕рдоें рд╢рдд्рд░ु рдкрд░ рдЕрдЪाрдирдХ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдХे рдЙрд╕े рд╣рд░ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рд╡िрд▓ोрднрдиिрдпрддा рд╕े рдФрд░ рдЖрджрд░рд╕рд╣िрдд рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХे рдЧौрд░рд╡ рдоें рдпे рдкंрдХ्рддिрдпाँ рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ैं-
- рд╢िрд╡рд░ाрдпांрдЪे рдЖрдард╡ाрд╡े рд╕्рд╡рд░ुрдк। рд╢िрд╡рд░ाрдпांрдЪा рдЖрдард╡ाрд╡ा рд╕ाрдХ्рд╖ेрдк।
- рд╢िрд╡рд░ाрдпांрдЪा рдЖрдард╡ाрд╡ा рдк्рд░рддाрдк। рднूрдоंрдбрд│ी ॥
рдк्рд░рдоुрдЦ рддिрдеिрдпाँ рдФрд░ рдШрдЯрдиाрдПँ
- 1594 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдкिрддा рд╢ाрд╣рдЬी рднोंрд╕рд▓े рдХा рдЬрди्рдо
- 1596 : рдоाँ рдЬीрдЬाрдмाрдИ рдХा рдЬрди्рдо
- 1630/19/2 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдЬрди्рдо।
- 1630 : рд╕े 1631 рддрдХ рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдоें рдЕрдХाрд▓
- 14 рдордИ 1640 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдФрд░ рд╕ाрдИрдмाрдИ рдХा рд╡िрд╡ाрд╣
- 1646 : рд╢िрд╡ाрдЬी।рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдкुрдгे рдХे рдкाрд╕ рддोрд░рдг рджुрд░्рдЧ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा।
- 1656 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдЪрди्рдж्рд░рд░ाрд╡ рдоोрд░े рд╕े рдЬाрд╡рд▓ी рдЬीрддा।
- 10 рдирд╡ंрдмрд░, 1659 : рд╢िрд╡ाрдЬी। рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдЕрдлрдЬрд▓ рдЦाрди рдХा рд╡рдз рдХिрдпा।
- 1659 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рдмीрдЬाрдкुрд░ рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ рдХрд░ рд▓िрдпा।
- 6 рд╕े 10 рдЬрдирд╡рд░ी, 1664 : рд╢िрд╡ाрдЬी। рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рд╕ूрд░рдд рдкрд░ рдзाрд╡ा рдмोрд▓ा рдФрд░ рдмрд╣ुрдд рд╕ाрд░ी рдзрди-рд╕рдо्рдкрдд्рддि рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी।
- 1665 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХे рд╕ाрде рдкुрд░рди्рдзрд░ рд╢ांрддि рд╕рди्рдзि рдкрд░ рд╣рд╕्рддाрдХ्рд╖рд░ рдХिрдпा।
- 1666 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХाрд░ाрд╡ाрд╕ рд╕े рднाрдЧ рдиिрдХрд▓े।
- 1667 : рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рд░ाрдЬा рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рд╢ीрд░्рд╖рдХ рдЕрдиुрджाрди। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдХрд░ рд▓рдЧाрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ै।
- 1668 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдФрд░ंрдЧрдЬेрдм рдХे рдмीрдЪ рд╢ांрддि рд╕рди्рдзि
- 1670 : рд╢िрд╡ाрдЬीрдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рджूрд╕рд░ी рдмाрд░ рд╕ूрд░рдд рдкрд░ рдзाрд╡ा рдмोрд▓ा।
- 1674 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдиे рд░ाрдпрдЧрдв़ рдоें 'рдЫрдд्рд░рдкрддि' рдХी рдкрджрд╡ी рдзाрд░рдг рдХी। 18 рдЬूрди рдХो рдЬीрдЬाрдмाрдИ рдХी рдоृрдд्рдпु।
- 1680 : рд╢िрд╡ाрдЬी рдорд╣ाрд░ाрдЬ рдХी рдоृрдд्рдпु
Shivaji Raje Bhonsle (Marathi [– 3 April 1680) was an Indian warrior king and a member of the BhonsleMaratha clan. Shivaji carved out an enclave from the declining Adilshahi sultanate of Bijapur that formed the genesis of the Maratha Empire. In 1674, he was formally crowned as the Chhatrapati (Monarch) of his realm at Raigad.
Shivaji established a competent and progressive civil rule with the help of a disciplined military and well-structured administrative organisations. He innovated military tactics, pioneering unconventional methods which leveraged strategic factors like geography, speed, and surprise and focused pinpoint attacks to defeat his larger and more powerful enemies. He revived ancient Hindu political traditions and court conventions and promoted the usage of Marathi and Sanskrit, rather than Persian, in court and administration.
Shivaji's legacy was to vary by observer and time but he began to take on increased importance with the emergence of the Indian independence movement, as many elevated him as a proto-nationalist and hero of the Hindus.[4] Particularly in Maharashtra, debates over his history and role have engendered great passion and sometimes even violence as disparate groups have sought to characterise him and his legacy.


No comments:
Post a Comment